The Arthur Rubinstein International Piano Master Competition. A competition with a human face
Which pianist does not dream of being the new Rubinstein? Or at least Emanuel Ax, winner of the first prize at the very first Arthur Rubinstein International Piano Master Competition in Tel Aviv forty-three years ago?
It is claimed that ‘the public’ is crazy about competitions, and I certainly believe that. Already in ancient times, people managed to keep their minds calm with bread and games; and all kinds of competitions were organized, also for singers, poets and philosophers. One wants to be entertained and the tension is tempting. Also for the spectators, but first and foremost for the participants, for whom a lot is at stake: commitments, record contracts and – who knows? – a great career and eternal fame.
The world is getting tougher, so are the competitions. Rivalry, not only among the participants but also among the competitions themselves, is increasing. In that world, the Tel Aviv competition feels a bit like a warm bath, at least that is what is claimed.
Idith Zvi © Eyal Fisher
Idith Zvi, artistic director of the Competition for thirteen years, likes that: “We want to be a competition with a human face. It is – and remains – a competition, but we must not lose sight of the human aspect, it is stressful enough for the participants.
Jan Jacob Bistrizky with Arthur Rubinstein
It was Jan Jacob Bistrizky, himself a pianist and – before he emigrated to Israel in 1971 – one of the leaders of the Chopin Competition in Warsaw, who took the initiative to found a similar competition in Tel Aviv. His main intention was to enrich Israeli cultural life, but also to honour the name and artistic heritage of his friend Arthur Rubinstein.
Arthur Rubinstein and Jan Jacob Bistrizky
Since its foundation, the competition has also focused on promoting the work of Israeli composers. All participants are obliged to study a work of an Israeli composer ordered by the competition. There are always two of them, a man and a woman (in 2014 there were Ella Sheriff and Benjamin Yusupov) in Israel gender equality is more than important.
The enormous success of the first three editions led to the founding of the Arthur Rubinstein International Music Society in 1980. The year 2014 took a special place in the history of the competition: it was forty years ago that the competition was founded and ten years since the first ‘Piano Festivities’ had taken place. In 2014 it was also five years since the death of Bistrizky.
A few figures: in forty years fourteen competitions were held, there were six hundred participants, 43 pianists have won prizes, 180 often world famous musicians have been a member of the jury and the prizes amount to more than half a million dollars.
Idith Zvi is a famous pianist. She was the founder and director of the chamber music festival in Kfar Blum in the Upper Galilee, director of the Israel Chamber Orchestra and for many years head of the classical department of Kol Israel (Israeli radio). She became involved in the competition fourteen years ago.
How did it all start?
“In 2000 I was approached by Arie Vardi, chairman of the jury but also a well-known pianist and piano pedagogue. Among his students he counts among others Yundi. Was I interested in becoming Deputy Director? With the promise that I would succeed Bistrizky after his withdrawal. However, I first had to be interrogated by the members of the Supervisory Board and Bistrizky himself. I was elected. Three years later Bistrizky retired and I took his place as Director General.
Idith Zvi and Arie Vardi, with the portrait of Arthur Rubinstein © Daniel Tchetchik
“I had known him for years, also because I had done the competion’s radio broadcasts from the start. Bistrizky was a very erudite, intelligent man who was well organised and knew exactly what he wanted to achieve. It was not difficult to succeed him: what he left behind was a very well oiled and excellent running competition.”
“This year we have 39 participants, more than usual. The level of the candidates, therefore, was very high, it was not easy to choose. The medals the winners receive are decorated with drawings by Picasso of Rubinstein, with a fascimile signature of the maestro himself. Plus the emblem of the State of Israel”.
Een bijschrift invoeren
Once you said that you don’t have to be a pianist to be asked for the jury.
“I still stand behind that. We are looking for real musicians in heart and soul, people we know and respect.”
“This year we have an ex-rocker, Yoni Rechter, among the jury members. He comes from the better pop music, but don’t be mistaken: he has also studied at the conservatory and has a great sense of music! But anyway: there should be at least one pianist, don’t you think? For the first time this year we have a fantastic Egyptian pianist in the jury, Ramzi Yassa.”
Ramzi Yassa talking to Arik Vardi about the Rubinstein competition. Only the introduction is in Hebrew:
“Fortunately, I am not a member of the jury and I don’t have to make any decisions! I think I would have a lot of arguments with the others!
What about the repertoire that candidates have to play? What are the rules?
“At the recitals they play what they want, they have no restrictions. Lately you see a shift towards ‘modern’ and ‘less common.’ We had a participant who had Ligeti on his list and Igor Levit, our second prize winner from 2005, played Reger and Hindemith.”
Igor Levit plays Suite 1922 Op. 26 pt 1 by Paul Hindemith:
No modern composers at the obligatory concerts? The list from which candidates may choose does not go beyond Prokofiev and Bartók?
“This is true, but how many good piano concerts from the twenty-first century do you know? The chamber music section changes each time. The emphasis is on the type of ensemble we have in mind, this year we have selected repertoire for wind ensembles”.
Among the 39 candidates there are many Russians (10) and Asians (11); do you have an explanation for this?
“It is of course due to music education and discipline. Perseverance and personal ambitions also play a significant role. Now you should not start to generalise right away. Nor should you lump all Asians together, because the differences between them are immense. Also the often heard comment that they lack emotions is not true! For example, the Chinese use a lot of expression in everything they play, more so than the Japanese, but that is also generalising and I don’t want to be guilty of that.”
What strikes me is the total lack of participants from the Netherlands. Can’t the Dutch play the piano? Or have they just not heard of the competition?
“Is our competition so unknown to you? That scares me! We need to do more about that!
“But the explanation may also be that there are few Russians studying at your conservatories. If you look closely at the list of participants, you will see that many of the American candidates, for example, originate from Russia. Or from one of the Asian countries”.
Meanwhile, the winners take over the international stages by storm. Daniil Trifonov, the sensation of 2011, has also won other competitions within a few months and signed an exclusive contract with DG.
Igor Levit, the somewhat timid winner of the second prize in 2005, has also fared well and has a CD out for Sony with Beethoven’s last piano sonatas – an absolute must for every music lover:
From 25 April to 11 May 2017, the fifteenth edition of the International Arthur Rubinstein Piano Master Competition was held. How will things turn out for Szymon Nehring, the latest winner of the competition? Time will tell, but I predict a great future for him.
Nehring plays Rachmaninoff’s third piano concerto:
And playing chamber music in Gabriel Fauré’s first piano quartet:
And what do you think of the Israeli participant Yevgeni Yontov? Below he plays Prokofiev ’s third piano concerto:
Weergaloze Liszt-recital door Boris Giltburg
Daniil Trifonovs weergaloze Rachmaninoff: cd van het jaar?
Translated with http://www.DeepL.com/Translator
Herinneringen aan La Juive in Amsterdam
Het seizoen 2009-2010 van De Nationale Opera (toen nog de Nederlandse Opera) in Amsterdam begon zeer sterk met La Juive van Jacques Fromental Halévy. Deze productie was al eerder te zien geweest in Parijs, waar het, ondanks de mislukte première (het operapersoneel ging weer eens staken en er was geen belichting) hoge ogen gooide.
De regie van Pierre Audi was bijzonder mooi en doeltreffend. Zoals het (bijna) altijd bij hem het geval is waren de beelden gestileerd, esthetisch en prachtig om te zien. De onderkoelde esthetiek werkte perfect bij de zeer emotionele muziek, om van het onderwerp niet te spreken.
© Ruth Walz
De grandioze belichting van Jean Kalman vormde een belangrijk onderdeel van het regieconcept, waardoor de eindscène waarin Eléazar en Rachel hun dood rustig tegenmoet lopen tot de meest ontroerende momenten in de operageschiedenis maakte. Ik kon het niet droog houden en ik was niet alleen. Ook het decor van George Tsypin: een stalen kathedraal die ook dienst deed as de gevangenis was zeer indrukwekkend.
John Osborn (Léopold) en Angeles Blancas Gulin (Rachel) © Ruth Walz
Muzikaal was het gewoon een droomvoorstelling. Dennis O’Neill was gewoon Eléazar. Niet zo jong meer, getormenteerd, vol wraakgevoelens, maar ook twijfelend – een waarlijk perfecte bezetting. Zijn grote aria zong hij vol gloed en passie, en met de nodige snik. En al was het her en der niet helemaal perfect, ontroerend was het wel.
De stem van Angeles Blancas Gulin (Rachel), met haar zeer herkenbaar timbre is niet echt alledaags. Bij vlagen metaalachtig en scherp en toch warm en rond. Haar portrettering van een jong meisje verscheurd tussen plicht en liefde was zeer geloofwaardig en haar angst fysiek voelbaar.
Angeles Blancas Gulin (Rachel) en Annick Massis (Eudocxie) © Ruth Walz
John Osborn (Léopold) en Annick Massis (Eudoxie) waren ook in Parijs van de partij. Beide zangers beschikken over een werkelijk fenomenale belcanto techniek en duizelingwekkende, soepele hoge noten.
Alastair Miles (Brogni), Dennils O’Neill (Eléazar) en Angeles Blancas Gulin (Rachel) © Ruth Walz
Alastair Miles (Brogni) had misschien niet de beste lage noten, maar zijn uitstraling was zeer imposant.
Carlo Rizzi dirigeerde het voortreffelijk spelende Nederlands Filharmonisch Orkest met de nodige vaart en het Nederlands Operakoor (instudering: Martin Wright) was zoals altijd onweerstaanbaar goed. Een grote BRAVO voor allemaal.
trailer van de productie:
Weergaloze Liszt-recital door Boris Giltburg
Allemachtig wat is die cd geweldig! Viel Giltburgs uitvoering van het Derde Concerto van Rachmaninoff mij een beetje tegen (ik vond het te krachtpatserig en te gejaagd), nu moet ik gewoon toegeven dat ik mij wellicht had vergist.
Neem alleen de ‘Rigoletto parafrases’ waarmee hij zijn recital opent: mamma mia! Bij de eerste maat al veer ik op want zo moet dat, zo en niet anders. Het spettert de boxen uit, maar wat nog belangrijker is: Giltburg neemt ruimschoots de tijd om de poëtische, salon-achtige zo je wilt, kant van Liszt naar boven te brengen. Hier word ik echt stil van.
Maar het draait uiteraard om de twaalf Études d’exécution transcendante, werken die vroeger onspeelbaar werden geacht en waar alleen de aller-allergrootste meesterpianisten zich waagden. Giltburg speelt ze – allemaal – vanzelfsprekend, gedecideerd, alsof het niets is. Goed: zijn attaque kan nog steeds fel uitpakken, maar hij kan ook adembenemende, betoverende pianissimo uit de toetsen toveren. En die glissandi!
Boris Giltburg spelt Bach -Busoni ‘Chaconne in D minor op de Arthur Rubinstein Piano Master Competition:
De Israëlische, in 1984 in Moskou geboren pianist Boris Giltburg (1984) studeerde in Tel Aviv bij de legendarische Arie Vardi. In 2011 won hij de tweede prijs op de Arthur Rubinstein Piano Master Competition en in 2013 was hij de winnaar van het Koningin Elisabethwedstrijd. Met deze cd heeft Giltburg bevestigd dat hij tot de allergrootsten behoort.
FRANZ LISZT
Paraphrase de concert au Rigoletto; 12 Études d’exécution transcendante S 139/R 2b – 3; Études de concert S 144/R 5 (nr. 2 La leggierezza)
Boris Giltburg
Naxos 8.573981
International Arthur Rubinstein Piano Master Competition. Wedstrijd met menselijk gezicht
Merel Vercammen en Dina Ivanova: sprookjesachtig cd-debuut
Hier word ik heel blij van. Een fantastische jonge violiste die niet zit te wachten tot een platenmaatschappij zich aandient en het heft in eigen handen neemt. Wat, behalve het (grote, geef ik toe) gemis aan reclame en ondersteuning eigenlijk alleen maar voordelen oplevert. Althans voor ons, luisteraars, want nu worden we niet getrakteerd op de zoveelste Bach of Mozart. Ook niet op Wieniawski (al horen we van hem de laatste tijd niet zo veel meer) maar wel op zijn dochter, Irene Régine (1879-1932).
Poldowski (Irene Régine Wieniawska)
De weinig bekende dochter van de grote Pools-Joodse virtuoos Henryk Wieniawski werd geboren in Brussel maar al gauw na zijn dood (hij stierf toen Irene tien maanden oud was) verhuisde zij met haar Britse moeder naar Londen. Zij studeerde in Brussel, woonde in Parijs en was getrouwd met Sir Aubrey Dean Paul, 5th Baronet. Zij wilde noch de naam van haar echtgenoot noch van haar vader willen gebruiken, zij wilde louter op haar muziek worden beoordeeld. Vandaar dat ze het pseudoniem Poldowski heeft aangenomen.
Ik kende een paar vaan haar liederen (chansons, eigenlijk), maar de Vioolsonate betekende voor mij de eerste kennismaking met de componiste in een wat ‘klassieker’ genre. En mensen, mensen, wat is het mooi! Waarom wordt het nooit gespeeld?
Mathilde Wantenaar © Karen van Gilst
De naam van Mathilde Wantenaar is helemaal nieuw voor mij. De in 1993 geboren componiste schrijft in een zeer romantische stijl, wat niet alleen zeer prettig is voor mijn oren maar mij ook een beetje doet verzuchten: hèhè, eindelijk weer eens iets waar ik voor het slapen gaan naar kan luisteren. De drie Sprookjes voor viool en piano doen hun titel eer aan. Ook de uitvoering is betoverend.
Merel Vercammens stokvoering is zacht en liefdevol en haar toon zoet. Toverachtig, eigenlijk. En zo passend bij die prachtige werkjes! Als ook bij de net zo toverachtige Vioolsonate van César Franck, het enige bekende werk op het recital. In de toelichting schreef Vercammen dat zij al sinds haar vijftiende verliefd is op die sonate en dat is te horen. Ik kan mij niet herinneren wanneer ik het werk zo mooi uitgevoerd heb gehoord, niet sinds mijn geliefde opname van het duo Mintz/Bronfman. Daarin (en niet alleen daar in!) wordt ze fenomenaal bijgestaan door Dina Ivanova, één van de prijswinnaars op het laatste Liszt-Concours. Over symbiose gesproken!
De opname klinkt helder en de toelichting – van de hand van Merel Vercammen zelf – is zeer lezenswaardig. En nu: naar de winkels en kopen! Dat moet van mij!
Trailer van de album:
Symbiosis
Poldowski: Vioolsonate in d
Mathilde Wantenaar: Sprookjes voor viool en piano
César Franck: Vioolsonate in A
Merel Vercammen (viool), Dina Ivanova (piano)
Gutman Records CD 191
Jan Lisiecki gelooft in Mendelssohn
Jan Lisiecki is nog maar 23 jaar oud, maar de cd met pianoconcerto´s van Mendelssohn is al zijn vijfde opname voor de Deutsche Grammophon. Toeval of niet: ook Mendelssohn was 23 toen hij zijn eerste pianoconcerto heeft gecomponeerd. Zo ongeveer.
Felix Mendelssohn in 1831 door Horace Vernet
Dat de componist ook een geweldige pianist is geweest weten we uit de overleveringen van zijn tijdgenoten. Onder andere van Robert Schumann die behoorlijk onder de indruk was van zowel het concerto als ook de uitvoering. Lisiecki: “Ik geloof in Mendelssohn. De concerten zitten vol emotie, virtuositeit, schoonheid, drama, maar ze vragen om een delicate benadering en een ongelooflijke precisie’.
Dat hij erin gelooft, dat hoor je. Zijn uitvoering is dan ook verbluffend en toch heb ik iets te mekkeren! Het is mij te virtuoos, te snel, te energiek, te gespierd. Mendelssohn wist als geen ander om op het randje tussen het nieuwe van de romantiek en het ietwat conservatieve van het classicisme te balanceren. Dat mis ik. Wat er ontbreekt zijn de lichtere tinten, de pastellen, de zachtheid.
Hieronder speelt Lisiecki ‘Venetian Gondola Song’:
Gelukkig speelt Lisiecki nog de Variations sérieuses en het Rondo capriccioso en daar weet hij mij voor honderd procent te overtuigen. Net als in ‘het toetje’, het ‘Venetiaanse gondellied’ uit Lieder ohne Worte. Daarin toont hij zich een echte klavierleeuw die zijn poëtische kant mee laat prevaleren.
FELIX MENDELSSOHN
Pianoconcerto’s; Variations sérieuses in d, op. 54; Rondo Capriccioso in E, op.14; Lieder ohne Worte op. 19b nr. 6 (Venetian Gondola Song)
Jan Lisiecki (piano), Orpheus Chamber Orchestra
DG 00028948364718
Fascinerende kennismaking met Yitzhak Yedid
Een kleine waarschuwing vooraf: het begint met een ‘boem!’. Als je dar niet op bedacht bent dan kun je behoorlijk schrikken. Mij deed het zowat uit mijn stoel schieten, maar de landing erna was gelukkig aan de zachte kant. Laat ik het zo zeggen: de ‘boem’ – ik neem aan dat het dus de ‘killul’ (de ‘vloek’) uit de titel is – was een voorbode van een interessant verhaal. Maar u bent al gewaarschuwd.
‘Chad Gadia’ (de kleine geit) voor klarinet, viool, cello en piano is anders. Laat ik het maar zo formuleren: de titel dekt precies de lading. Heerlijk. Mij toverde het de glimlach op mijn gezicht.
Het pianoconcerto is alweer anders. Ik weet niet of ik het mooi vind maar beoiend is het zeer zeker, voornamelijk door de geweldige uitvoering. De pianist Michael Kieran Harvey verdient meer dan een pluim voor zijn waanzinnig goede prestatie. Het beste hoor je het in de zeer classicistisch aandoende derde deel.
Yitzhak Yedid ¢ Wikioedia
De Israëlische componist Yitzhak Yedid werd in 1971 geboren in Jeruzalem, zijn ouders waren Joodse vluchtelingen uit Syrië. In zijn muziek hoor je de invloeden van Arabische en Joodse ritmes, dat alles gecombineerd met free jazz. Het beste hoor je het in de (voor mij de beste en ook de meest interessante) titelcompositie, ‘Angels Revolt’, een chaconne voor piano.
Maar als ik heel erg eerlijk mag zijn: ik vond de kennismaking zonder meer fascinerend, maar of ik de cd ooit nog eens gewoon zo, voor mijn eigen plezier ga opzetten? Mijn advies: neem er de tijd voor, luister en … wie weet?
YITZHAK YEDID
Angels Revolt
Kiddushim ve´killulim, Chad Gadya, Concerto voor piano and strings, Angel´s Revolt
Rachael Shipard, Michael Kieran Harvey (piano); Christian Lindberg, Graeme Jenkins (dirigent) e.a.
Betweenthelines BTLCHR71246
Karl Weigl: de glinsterende Weense traditie
Karl Ignaz Weigl werd in 1881in Wenen geboren in een geassimileerd Joods gezin. In 1938 vluchtte hij naar New York waar hij tien jaar later overleed. De componist én zijn muziek werden ‘even vergeten’, iets wat we echt niet alleen aan de nazi’s te danken hebben.
In 1938 schreef Arnold Schönberg; ‘Ik heb Dr. Weigl altijd als één van de beste componisten van de oude school beschouwd; één van degenen die de glinsterende Weense traditie hebben voortgezet ‘. Beter zou niemand het kunnen formuleren.
De ‘glinsterende Weense tradities’ zijn Weigls voornaamste handelsmerk. Oneerbiedig gezegd kun je zijn muziek als een soort doorgeefluik beschouwen. Een soort corridor, die van een klassieke Beethoven via een zielknijpende Schubert en onderaards erotische Zemlinsky loopt om uiteindelijk in een rustig vaarwater van Weigl te belanden, en vandaar uit zijn weg naar onze harten te vinden.
Karl Weigl © Wikipedia
Weigl is niet een componist van wie ik veel heb gehoord (nee, het ligt niet aan mij) en behalve zijn, overigens prachtige liederen en een paar van zijn kamermuziekcomposities kende ik hem niet zo goed. Deze cd is dus meer dan welkom, zeker ook omdat er zo waanzinnig goed wordt gemusiceerd.
Het meest ben ik gecharmeerd van de violist David Frühwirth. Zijn toon is zeer zoet, net zo zoet als de Weense Sachertarte. Het best hoor je het in het zeer Schubertiaans pianotrio, maar vergis je niet! Luister even naar het allegro molto, het derde deel van de tweede vioolsonate uit1937 en ontdek het complexe van het ‘Weens-geluid’.
En ik voel mij vrij om nog een citaat te gebruiken, nu van Pablo Casals: “Zijn muziek zal niet verloren gaan, na de storm komen we er weer op terug. Ooit komen we terug naar degenen die echte muziek hebben geschreven.” Het heeft even geduurd en we zijn er nog lang niet, maar het begin is al gemaakt.
KARL WEIGL
Violin Sonata No.2, Two pieces for violin, Two pieces for cello, Piano Trio
David Frühwirth (viool), Benedict Kloeckner (cello), Florian Krumpöck (piano)
Capriccio C5318
Girls of the Golden West is rauw realistisch
Tekst: Peter Franken
Scène uit Girls of the Golden West. (© DNO / Martin Walz)
De Nederlandse première van Girls of the Golden West werd donderdagavond met veel gejuich ontvangen in Nationale Opera & Ballet. De nieuwe opera van Peter Sellars en John Adams ontdoet het leven in het Wilde Westen van elke romantiek.
Het idee voor een nieuwe opera over de goldrush in Californië, midden negentiende eeuw, komt van librettist en regisseur Peter Sellars. Hij kreeg een paar jaar geleden het verzoek om voor de Scala La fanciulla del West van Puccini te ensceneren. Sellars verdiepte zich in de stof, deed historisch onderzoek en bedankte vervolgens voor de klus. Het toneelstuk waarop Puccini’s werk was gebaseerd, gaf een veel te rooskleurig, bijna suikerzoet beeld van de werkelijkheid, zo vond Sellars. Dat was het beginpunt voor een nieuw traject met John Adams, wat leidde tot Girls of the Golden West.
Adams and Sellars
© Terrence McCarthy/San Francisco Opera
Het libretto leunt sterk op een reeks brieven die een vrouw uit New England naar een vriendin stuurde tijdens haar verblijf in een goudzoekersdorp rond 1851. Wat haar ertoe heeft gebracht daar met haar man naartoe te gaan, blijft onduidelijk. Maar als volledige buitenstaander weet ze wel een mooi beeld te schetsen van de omgeving, het harde leven van de goudzoekers en de frictie tussen de verschillende etniciteiten die de kolonie bevolken. Dame Shirley, zoals ze zichzelf noemt, schrijft met afstandelijke betrokkenheid, waardoor haar brieven een redelijk objectief beeld geven van de situatie ter plaatse. En dat staat ver af van Puccini’s Fanciulla.
De handeling speelt zich af in het fictieve dorpje Downieville, niet te verwarren met het naburige Hangtown. We krijgen zo al direct een idee van het leven aldaar. Een tweetal goudzoekers, echte rednecks, bepalen het verloop van de handeling. Het zijn Joe Cannon en zijn maat Clarence. Joe is een beetje een ‘loose cannon’ en Clarence zijn ‘keeper’. Aanvankelijk past Joe wel in het romantische plaatje van de arme sloeber die zijn vriendin heeft achtergelaten om rijk genoeg te worden om met haar te kunnen trouwen. Maar ze heeft niet op hem gewacht en per brief krijgt hij te horen dat ze inmiddels een kind heeft bij een ander, een baby met rood haar. Hij zingt erover in de plaatselijke saloon met commentaar van een koor van collega-goudzoekers.
Scène uit Girls of the Golden West. (© DNO / Martin Walz)
Het muzikale idioom van deze scène had wel wat weg van C.W. McCall’s hit ‘Convoy’ uit 1975. Zo schildert Adams in dit nieuwe werk een beeld van de Amerikaanse muziekgeschiedenis, waarin onder anderen Gershwin, Ellington, Glass en natuurlijk Adams zelf goed herkenbaar zijn. De muziek is vooral eenvoudig gehouden, zo stelt de componist, omdat het gaat om simpele verhalen en gedachten, net zoals bij zijn eerdere opera Nixon in China het geval was. De zanglijnen van de protagonisten zijn ook tamelijk rechttoe rechtaan – ‘Sprechgesang’ voor gevorderden – met als enige uitzondering het hoertje Ah Sing, dat als coloratuursopraan op lyrische wijze de stratosfeer mag betreden.
Showstopper
Scène uit Girls of the Golden West. (© DNO / Martin Walz)
Behalve de zelfkant van het leven – kenmerkend voor een omgeving die bepaald wordt door zuipen, gokken, vechten en bezoek aan de bordeeletage van het centrale hotel, hier Empire genaamd – speelt in Sellars’ libretto racistisch geïnstigeerd geweld tegen niet-yankees een belangrijke rol. Er vallen de nodige doden en de viering van de Fourth of July is aanleiding voor wat in een Russisch-Joodse context gewoon een pogrom zou worden genoemd.
Scène uit Girls of the Golden West. (© DNO / Martin Walz)
Dame Shirley treedt op in een scène uit Macbeth als onderdeel van het gecultiveerde vermaak, maar een deel van de goudzoekers gaat vervolgens als een stel hooligans door het lint. Het tekent de wankele vrede in het dorp, waarin eerzame burgers leven naast licht ontvlambare, gefrustreerde rednecks, die hun hoop op snel fortuin hebben zien verdampen en de verzachtende invloed van een vrouw missen. Bezoek aan een hoer biedt geen oplossing.
Omgekeerd probeert Ah Sing haar klant Joe te bewegen tot een huwelijk. Hij wijst haar af omdat ze hem dan te veel zou inkapselen, ontmannen. De rol werd uitnemend vertolkt door de Koreaanse sopraan Hye Jung Lee en haar ‘Ballad of Ah Sing’ was het vocale hoogtepunt van de avond, als showstopper te vergelijken met ‘I am the wife of Mao Tse-tung’ in Adams’ Nixon in China, een rol die ze ook al eens heeft gezongen.
Behalve Dame Shirley, Ah Sing en de twee genoemde goudzoekers draait het verhaal om kroegbaas Ramón, die een geheime relatie heeft met de aantrekkelijke barmeisje Josefa Segovia en de weggelopen slaaf – ‘passenger of the underground train’ – Ned Peters, een prachtige rol van bas-bariton Davóne Tines.
Peters trekt sterk de aandacht als gecultiveerde zwarte man, die de Fourth of July ziet als de dag bij uitstek waarop slavernij en ongelijkheid in al hun barbaarsheid tot uiting komen. Voor de handeling is zijn rol echter overbodig is. Peters zit in het verhaal omdat hij kennelijk past in Sellars’ politiek-maatschappelijke visie, niet omdat hij iets met de goldrush uitstaande heeft. Gelet op het feit dat het werk aan de lange kant is en door de aaneenschakeling van losse scènes weinig vaart heeft, zou deze zijsprong beter geschrapt kunnen worden.
Dat geldt ook voor de vele tekstuele herhalingen in gezongen dialogen en monologen. Drie of vier keer een regel herhalen past goed bij het minimalistische karakter van de muziek waar Adams groot mee is geworden, maar in een werk dat veel meer leunt op tekst dan muziek, is het minder gewenst.
Appleby excelleert
Scène uit Girls of the Golden West. (© DNO / Martin Walz)
Ah Sing was uiteindelijk de enige waarmee ik enig ‘rapport’ kon ontwikkelen: een personage met duidelijk herkenbare emoties, dat tijdens de avond enige ontwikkeling vertoont. Joe Cannon vertoont dat weliswaar ook, maar die gaat neerwaarts. Hij eindigt als een spitsboef die aan zijn einde komt als hij barmeisje Josefa probeert te verkrachten. Zij steekt hem neer; een Mexicaanse vrouw vermoordt een blanke man. Een volksgericht van rednecks veroordeelt haar ter dood. Het is een historische gebeurtenis, die nadrukkelijk een plaats verdient in dit relaas. Mezzo J’Nai Bridges oogde en zong bijna als een voorname dame, niet echt een kroegwerker. Het maakte haar verscheiden des te pregnanter, maar over Josefa zelf komen we weinig aan de weet.
Tenor Paul Appleby excelleerde als de onfortuinlijke Joe Cannon, mooi bijgestaan door bas-bariton Ryan McKinny, geen onbekende in Amterdam (Amfortas). Sopraan Julia Bullock was nadrukkelijk aanwezig als verteller (briefteksten) en als Lady Macbeth. Samen met Joe vormde ze de spil van de avond; goed geacteerd en uitstekend gezongen. Bariton Elliot Madore gaf adequaat gestalte aan de bijrol van Ramón.
Het decor was tamelijk basaal. Het bestond uit zetstukken die door toneelknechten werden verplaatst. De kostumering maakte veel goed: mooie periodekostuums, in het bijzonder bij de vrouwen.
Scène uit Girls of the Golden West. (© DNO / Martin Walz)
De mannen van het Koor van DNO, zoals altijd ingestudeerd door Ching-Lien Wu, produceerden een krachtig geluid. Bij wijlen waren ze dusdanig stereotiep macho in hun gedrag dat ik onwillekeurig aan de Village People moest denken.
Grant Gershon stond voor het prima spelende Rotterdam Philharmonisch Orkest. De aanwezige componist kon slechts tevreden zijn met hun prestatie. Een mooie voorstelling van een wat uitgelopen werk, dat zeker na de pauze de nodige deprimerende momenten kent. Wie een tweede Puccini verwacht, komt bedrogen uit. Hier geen romantiek, maar rauw realisme. De opera draagt duidelijk het stempel van Peter Sellars – het is zijn schepping. Adams komt op de tweede plaats.
Trailer van de productie:
Girls of the Golden West is tot en met 17 maart te zien. Zie voor meer informatie de website van De Nationale Opera.
Het artikel is al eerder verschenen op Place de l’Opera:
https://www.operamagazine.nl/headline/47327/girls-of-the-golden-west-is-rauw-realistisch/
Adams’ Nixon in China mooi uitgevoerd in Parijs
Marin Alsop dirigeert NIXON IN CHINA
Zullen we het over Idomeneo van Mozart hebben?
Goden! Hebben ze het ooit met ons, mensen, goed bedoeld? We werden door hen uitgelokt en opgehitst om daarna gesard en gestraft te worden, zonder dat wij ons konden verweren. Want: hadden wij een vrije wil? Het goddelijke besluit stond vast en wij konden ons niet aan het voor ons voorbestemde lot onttrekken. Dat staat allemaal te lezen in het dikke boek dat ‘De mythologie’ heet en waaruit de grootste (toneel)schrijvers, dichters, schilders en componisten rijkelijk hebben geput.
El Juicio de Paris by Enrique Simonet, c. 1904.
Neem nou eens de Trojaanse oorlog. Het is allemaal met een appel en een ‘Miss Godin – wedstrijd’ begonnen en daar werden honderdduizenden humane wezens de dupe van. De jury werd met de belofte van de liefde van de mooiste vrouw ter wereld omgekocht, maar er werd verzuimd erbij te vertellen dat ze al getrouwd was en dat haar man haar wel eens zou kunnen opeisen. Als niet goedschiks dan kwaadschiks.
De oorlog duurde maar liefst tien jaar en aan het eind waren zowat alle helden dood of werden ze door de goden, die immers de hele toestand veroorzaakt hadden, vervloekt. En denk niet, dat je nu rustig op adem kan komen, want na de oorlog kregen we met de heuse post–Trojaanse oorlogstrauma’s (ik verzin het niet hoor!) te maken en de goden waren nog steeds aan het twisten.
Idomeneo, koning van Kreta, keert naar zijn land terug, maar soepel gaat het niet. Hij belandt in een enorme zeestorm en belooft Neptunus het eerste wezen dat hij bij zijn terugkomst tegenkomt aan hem op te offeren. Laat het nou zijn eigen zoon, Idamante zijn! Oei!
Er wordt naar uitwegen gezocht, maar goden zijn natuurlijk slimmer. En dan hebben we ook nog eens een driehoekverhouding: Elletra (ja, de dochter van Agememnon) is naar Kreta gevlucht en verliefd op Idamante geworden. Maar dat is Ilia, de buit gemaakte dochter van koning Priamus van Troje, ook. Afijn – het verhaal, mocht u hem niet helemaal kennen, kunt u gewoon nalezen, wij gaan ons nu met de verschillende uitvoeringen van de opera bezighouden.
Persoonlijk heb ik Idomeneo nooit de sterkste opera van Mozart gevonden en ik had er eigenlijk nooit zo veel mee. Maar nu, na herhaaldelijk luisteren en herluisteren, heb ik mijn mening moeten herzien. Want de muziek, die is toch echt geniaal!
Anton Raaff, de eerste vertolker van de rol van Idomeneo
CD’S
Sir Charles Mackerras
Om gelijk met de deur in huis te vallen – de in 2001 door Warner Classics (5099994823820) gemaakte opname onder leiding van Sir Charles Mackerras vind ik persoonlijk de beste. Het heeft wel één minpuntje (daarover later), maar dat kan ook aan mijn persoonlijke smaak liggen.
Om met de kleinere rollen te beginnen: Anthony Rolfe-Johnson (Arbace) heeft een stem van puur goud. Het is meer dan een genot om naar hem te luisteren en daar kan ik nooit genoeg van krijgen. Men kan zich alleen maar afvragen: waarom Arbace en geen Idomeneo zelf? Ja, ik weet dat hij de rol voor Gardiner heeft opgenomen, maar, so what?
Paul Charles Clarke is een fantastische Opperpriester, huiveringwekkend en toch menselijk tegelijk. La Voce wordt zeer indrukwekkend gezongen door de toen nog zeer jonge John Relya.
Barbara Frittoli is een prachtige Elettra. Gekweld, gekwetst en zinnend op wraak, maar uiteindelijk toch in haar rol berustend. Ik had graag wat meer drama gehoord, maar haar vertolking sluit mooi aan bij de visie van de dirigent.
De vertolking van Ilia door Lisa Milne is wellicht de mooiste die ik ooit gehoord heb. Wel lieftallig, maar nog meer liefhebbend en zeer zeker vastberaden. Haar sopraan is ‘vloeibaar’ – denk aan warme honing, maar dan wel met een pepertje. Daar past de warme, gekwelde mezzo van de betreurde Lorraine Hunt Lieberson als een handschoen bij. Samen klinken ze alsof ze inderdaad altijd een eenheid vormden.
En nu mijn minpuntje: de Idomeneo van Ian Bostridge. Nog niet zo ijdel, narcistisch en gemaniëreerd, wat zijn opnamen en optreden de laatste jaren zo ontzettend ontsierde, maar hij klinkt zo ontzettend gewoon! Geen getormenteerde koning, maar een buurman van ‘the next door’. Hij zingt zuiver, maar zijn coloraturen zijn pover – dat ook nog eens voor iemand die uit de barokke hoek komt!
De partituur is zowat helemaal compleet, zelfs het ballet aan het eind ontbreekt niet. Meestal wordt het weggelaten, en wat mij betreft absoluut terecht. Het is niet anders dan een anticlimax en ik heb het, na een keer beluisteren, ook nooit meer aangehoord. Er is een summier boekje bij met de tracklist, maar het doosje bevat ook een bonus-cd met synopsis en het complete libretto.
James Levine
In 1996 heeft Deutsche Grammophon (4477372) de opera onder leiding van maestro James Levine opgenomen met zowat de grootste sterren van de Metropolitan Opera uit die tijd. Geen idee of het idiomatisch is, maar ik vind het HEERLIJK!
De gespierde directie van Levine haalt verborgen schatten naar boven en in geen andere uitvoering hoor je hoe vooruitstrevend de muziek is! De tempi zijn uiteraard fors, maar nergens gehaast en de meeste stemmen zijn overweldigend.
De rol van Arbace is merkwaardig genoeg bezet door een bariton. Nou lijkt het timbre van Thomas Hampson inderdaad meer op dat van een tenor en is hij in de hoogte mooier dan in de laagte, maar Mozart vroeg nadrukkelijk om een (lichte!) tenor. Maar storend is het niet, integendeel. Zeker ook omdat Hampson zoveel invulling in zijn rol van de vertrouweling van de koning weet te leggen.
Frank Loppardo is geen match voor Clarke bij Mackerras, maar hij houdt zich goed staande in de kleine, maar zeer zware partij van de Opperpriester. Bryn Terfel is meer dan een luxe bezetting van La Voce, van zijn geluid ga je vanzelf trillen van angst.
Carol Vaness (Elettra) klinkt verrassend lyrisch. Gelukkig pakt ze bij ‘Oh smania! O furie!’ lekker uit, precies zoals we van haar gewend zijn. Heerlijk! Ja, zij is een Elettra naar mijn hart!
Heidi Grant Murphy (Ilia) valt in het grote stemmenfestijn een beetje uit de toon. Haar poezelig timbre doet mij veel aan Kathleen Battle denken, niet echt mijn ‘kopje thee’.
Cecilia Bartoli is een zeer virtuoze Idamante, zeer overtuigend ook, al klinkt zij soms een beetje te vrouwelijk. Plácido Domingo’s Idomeneo is tot slot precies wat wij van hem verwachten: met zijn prachtige, warme tenor, zijn koninklijke voordracht en zijn betrokkenheid maakt hij van Idomeneo een zeer emotionele en voornamelijk zeer humane koning.
DVD’S
Pier Luigi Pizzi
Uit Teatro San Carlo in Napels komt de productie van Pier Luigi Pizzi, opgenomen in 2004 (Dynamic 33463). De regie is typisch Pizzi – heb je er één gezien, dan heb je ze allemaal gezien. Zeer realistisch, maar met een twist en veel mannelijk (half)bloot. Veel ballet ook en de kleuren zijn voornamelijk zwart en wit en een beetje rood. Alleen Elettra brengt er een extra kleur bij. Haar paarse outfit moet – neem ik aan – voor de furie staan. Het decor doet zeer bordkartonachtig aan en er wordt veel liggend op de grond gezongen (je zou maar ergens op een schellinkje zitten!).
Om eerlijk te zijn: zo langzamerhand heb ik er genoeg van, van bloot en luiers, in de loop der jaren heb ik er meer dan genoeg gezien. Maar één ding moet ik Pizzi wel toegeven: zijn producties zijn altijd spannend en zijn personenregie heel erg bekwaam. Het doet ook zeer Grieks aan.
Jörg Schneider (Arbace) is aan de zeer lichte kant. Zijn stem is zonder meer mooi, maar ik mis de expressie. De Opperpriester (Dario Magnabosco) komt niet over, jammer, en over La Voce doe ik er het zwijgen toe: hij is amper te horen. Wellicht had hij versterkt moeten worden?
Iano Tamar is een voortreffelijke Elettra. Zij imponeert niet alleen met haar verschijning en haar acteren, maar ook met haar zang. Zo hoor ik het graag.
Meer moeite had ik met Ilia van Angeles Blancas Gulin. Mooie vrouw, goede actrice, maar zo ontzettend op Callas gefocust. En ik vond haar zingen soms echt hinderlijk tegen de toon aan.
Sonia Ganassi is wellicht de beste Idamante ooit. Niet alleen zingt zij mooier dan mooi, ook haar coloraturen zijn perfect en haar timbre warm. Alleen al voor haar is de dvd meer dan de moeite waard.
Kurt Streit behoorde ooit tot mijn geliefde tenoren. Hij is ook hier heel erg goed op dreef. Luister naar zijn zonder meer indrukwekkende ‘Fuor der mar’, al klinkt hij niet helemaal zuiver:
Dieter Dorn
