kamermuziek/solorecitals

‘Prehistorische’ Ligeti geniaal uitgevoerd

Belcea Ligeti

Voor mij zijn de strijkkwartetten van Leoš Janáček het absolute opus magnus in het genre. Noem mij maar een jerk, maar al bij de eerste maten van nummer twee vullen mijn ogen zich met tranen en je kunt mij gewoon opvegen. In de loop der jaren zijn er best veel uitstekende uitvoeringen op de markt verschenen, waarvan mij de DG-opname van het toen nog piepjonge Hagen Quartet het dierbaarst is.

Het is niet de eerste keer dat Belcea’s zich over de strijkkwartetten ontfermen: al in 2001 hebben ze de werken voor Zig Zag Territoires (ZZT 010701) opgenomen. Ik was er niet echt kapot van, op de een of andere manier vond ik ze niet tot de kern van de muziek geraken.  Toch blijf ik de opname koesteren: ik ben nu eenmaal een echte ‘Belcea-fan’.

De nieuwe opname vind ik verfrissend. De tempi zijn een beetje snel maar het deert niet. De spelers houden hun emoties een beetje in bedwang, waardoor er juist veel ondergrondse spanning voelbaar is. Mooi.

Maar wat de cd tot een echte must have maakt is de uitvoering van het eerste strijkkwartet van Ligeti. De Hongaarse meester componeerde het in 1954, twee jaar later zou hij het land ontvluchten, waarna hij zijn compositie als een ‘prehistorische Ligeti’ ging noemen.

 Prehistorisch of niet: ik vind het geniaal. Het nagelt je aan je stoel en je kunt niet anders dan luisteren: het liefst met alle deuren en ramen dicht opdat je niet gestoord zou kunnen worden.

Het strijkkwartet dat niet voor niets de naam Métamorphoses nocturnes draagt (ja, noem het maar programmatisch) wordt niet zo vaak uitgevoerd, maar van alle uitvoeringen die ik tot nu toe heb gehoord staat die van de Belcea’s zonder meer op de top.

Leoš Janáček
String Quartets No. 1 (Kreutzer Sonata), No. 2 (Intimate Letters)

György Ligeti
String Quartet No. 1 (Métamorphoses nocturnes)

Belcea Quartet
Alpha Classics, CD ALPHA 454

Belcea Quartet en Piotr Anderszewski nemen hun eerste Sjostakovitsj op

Advertenties

Paul Ben-Haim’s Evocation: what a discovery

Ben Haim Evocation

Paul Ben -Haim, who was born in Munich in 1897 as Paul Frankenburger and died almost 90 years later in Tel Aviv, remains a great unknown to many music lovers. This is a great pity, because the oeuvre of this sadly forgotten composer is very diverse and most exciting. At one time he was totally immersed in the German Romantic tradition before he almost radically broke with it when he left his native country in 1933.

Afbeeldingsresultaat voor Paul Ben-Haim

He began his new life composers life in what was then known as the British Mandate of Palestine by changing his name, after which he also adapted his compositions to his new homeland. Starting in 1933, most of his works were influenced and inspired by Jewish, Israeli and Arabic melodies.

Between 1939 and 1949 Ben-Haim accompanied the at that time extremely famous folk singer Bracha Zefira. Zefira, who was of Yemeni origin, had a great influence on the musical life in what was then Palestine. It was for her that he composed the Berceuse Sfaradite, a song which had become one of her greatest successes.

Bracha Zefira:

The Violin Concerto, which dates from 1950, is probably Ben-Haim’s best-known composition, in no small part as a result of the great recording by Itzhak Perlman. The CD is still on the market, I believe, but as far as I know the Concerto is only rarely performed. Why?

Three Studies for Solo Violin is Ben-Haim’s last violin composition, dedicated to Yehudi Menuhin in 1981. Splendid. But I was most struck by the completely unknown Evocation from 1942, a work which has its premiere here and which really gave me goose bumps. Wow.

Evocation live:

Itamar Zorman, the young Israeli violinist who won the 2011 prize in the Tchaikovsky competition, has immersed himself in the composer and his work. Thanks to him, this album was compiled and released. He plays these works as if his life depends on them. He believes in them and he communicates that belief more than convincingly.

Zorman about Ben-Haim:

The accompaniment by Amy Yang (piano) and the BBC National Orchestra of Wales conducted by Philippe Bach is first-rate as well


Paul Ben-Haim
Evocation. Poem for violin and orchestra, op. 32, Three Songs without Words, Violin Concerto, Three studies, Berceuse sfaradite, Toccata from Five Pieces for Piano.
Itamar Zorman (violin), Amy Yang (piano), BBC National Orchestra of Wales conducted by Philippe Bach.
BIS-239

Translated with http://www.DeepL.com/Translator

In Dutch: Evocation van Paul Ben-Haim is een ware ontdekking

More Ben-Haim: PAUL BEN-HAIM

Evocation van Paul Ben-Haim is een ware ontdekking

Ben Haim Evocation

Paul Ben -Haim, de in 1897 in München als Paul Frankenburger geboren en bijna 90 jaar later in Tel Aviv gestorven componist is nog steeds een grote onbekende voor veel muziekliefhebbers. Zo ontzettend jammer, want het oeuvre van de jammerlijk vergeten componist is zeer divers en meer dan spannend. Ooit totaal ondergedompeld in de Duitse romantische traditie brak hij er vrijwel radicaal mee toen hij in 1933 zijn geboorteland verliet.

Zijn nieuwe componistenleven in wat toen het Britsmandaat Palestina heette begon hij met het veranderen van zijn naam, waarna hij ook zijn composities aan zijn nieuwe vaderland aanpaste. Vanaf 1933 werden de meeste van zijn werken beïnvloed en geïnspireerd door Joodse, Israëlische en Arabische melodieën.

Tussen 1939 en 1949 begeleidde Ben-Haim de toen zeer beroemde volkszangeres Bracha Zefira. Zefira, die van Jemenitische oorsprong was had een grote invloed op het muziekleven in het toenmalige Palestina. Het was voor haar dat hij de Berceuse Sfaradite componeerde, een lid dat één van haar grootste successen was geworden.

Bracha Zefira:

Het uit 1950 stammende vioolconcert is wellicht Ben-Haims bekendste compositie, niet in de laatste plaats door de geweldige opname van Itzhak Perlman. De cd is nog steeds in de handel, denk ik, maar het concerto wordt bij mijn weten maar amper uitgevoerd. Waarom?

De Three Studies for Solo Violin is Ben-Haims laatste vioolcompositie, in 1981 opgedragen aan Yehudi Menuhin. Schitterend. Maar het meest getroffen werd ik door de totaal onbekende  Evocation uit 1942, een werk dat hier zijn primeur beleeft en mij echt kippenvel bezorgde. Wow.

Evocation live:

Itamar Zorman, de jonge Israëlische violist die in 2011 de prijswinnaar was van de Tsjaikovski-competitie heeft zich in de componist en zijn werk ‘ingegraven’. Het is aan hem te danken dat dit album werd samengesteld en uitgebracht. Hij speelt de werken alsof zijn leven ervan afhangt. Hij gelooft er in en dat geloof geeft hij meer dan geloofwaardig door.

 

Zorman over Ben-Haim:

Ook de begeleiding door Amy Yang (piano) en het BBC National Orchestra of Wales o.l.v. Philippe Bach is van een grote klasse.


Paul Ben-Haim
Evocation voor viool en orkest, op. 32, Three Songs without words voor viool en piano,  Vioolconcert, Three studies voor vioolsolo, Berceuse sfaradite voor viool en piano, Toccata uit Five Pieces for piano
Itamar Zorman (viool), Amy Yang (piano), BBC National Orchestra of Wales o.l.v. Philippe Bach
BIS-2398

De verbroederende hartstocht van de muziek

Tsjaikovski Dvorak Shani

Men neme een Israëli, een Fransman en een in Oostenrijk geboren Iraniër, men zet ze samen op een podium in Aix-en-Provence met de partituren van de Russische en Tsjechische meesters voor hun neus. Men neemt het live op en het resultaat is een zowat de beste cd van het jaar 2019. Nu al.

De op 5 april 2018 opgenomen pianotrio’s van Tsjaikovski en Dvorák zijn natuurlijk het ‘gefundenes fressen’ voor een liefhebber van kamermuziek. Want zeg maar zelf, alleen al de beginmaten van Tsjakovski’s op. 50, die krijg je je hoofd niet meer uit.

Tsjaikovsky Dorak Shani samen

Of de uitvoering beter is dan die van het Beaux Arts Trio of het drietal Perlman/Ashkenazy/Harrell (om er maar twee te noemen)? Nee, dat denk ik niet. Maar het is zonder meer spannender. Ik wil het woord verfrissend niet in mijn mond nemen, maar dat is het natuurlijk wel. Wat je hoort is een ongepolijste klank van een echte live uitvoering. Je hoort de hartstocht.

De drie protagonisten, Laham Shani (piano), Renaud Capuçon (viool) en Kian Soltani (cello) weten niet alleen de droevige verhalen achter de noten tot leven te wekken maar ze ook voelbaar te maken. Intens. Nee, die uitvoeringen laten je niet los.

Als we de aanhangers van BDS (Boycot, Desinvesteringen en Sancties) hun zin moesten geven dan was deze cd nooit opgenomen kunnen worden. De reden is simpel: Lahav Shani, in het dagelijkse leven chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest en ook nog eens een begenadigd pianist is een Israëli. En daar willen de goedbedoelende pseudo wereldverbeteraars niets van weten. Gelukkig bestaat er nog steeds zoiets als muziek, waar alle mensen daadwerkelijk ‘broeders kunnen worden’ en waar samenspelen tot het grootste goed is verheven.


Tsjaikovski: Pianotrio in a, op. 50
Dvorák: Pianotrio nr. 3 in f, op. 65
Lahav Shani (piano), Renaud Capuçon (viool), Kian Soltani (cello)
Warner 0190295525415

After the Darkness: the Hague String Trio brings suppressed composers back to life

Haags strijktrio cover

The title of this CD is taken from the book with the same name by Auschwitz survivor Elie Wiesel, ‘After the Darkness: Reflections on the Holocaust’.

 

Gideon Klein and Hans Krása:

 

Hans Krása (1899-1944) and Gideon Klein (1919-1945) ended up in the Terezín concentration camp (Theresienstadt), before being deported to Auschwitz where they were murdered. But until that time they continued to compose as well as they could. In Terezín, yes. That is where both Krása’s Passacaglia & Fugue and Tanec (Dance) were composed, as well as Gideon Klein’s incredibly beautiful String Trio.

 

Afbeeldingsresultaat voor Laszlo Weiner

Lászlo Weiner

The Hungarian Lászlo Weiner (1916-1944) was deported in February 1943 to the labour camp in Lukov (Slovakia), where he was murdered a year later. I had not heard his Serenade for string trio from 1938 before. Why is that? It’s just beautiful!

Afbeeldingsresultaat voor Dick Kattenburg

Dick Kattenburg

The Dutchman Dick Kattenburg (1919-1944) did not survive the war either: on May 19, 1944, he was deported to Auschwitz. His Trio à cordes sees its world premiere here. I can’t listen to this with dry eyes. Yes, I know, I know, one has to limit oneself to the music, but sometimes it is so damn difficult! But trust me, the standard of what is on offer is of the highest quality and that the work is still performed so infrequently is due to… What actually? Uwillingness? Guilt?

This year it is exactly one hundred years ago that Klein, Weiner, Kattenburg and Weinberg were born. You would expect at least something in the form of (small) memorial concerts, wouldn’t you?

Haags strijktrio

The Hague String Trio (Justyna Briefjes, Julia Dinerstein and Miriam Kirby) was founded in 2006. In the booklet they tell us that After The Darkness is a project close to their heart, which certainly can be heard. “We feel it is a privilege to bring the music of these composers to life and to create a lasting legacy, so that their voices are never forgotten”. Thank you!


Krása: Passacaglia & Fugue – Tanec (Theresienstadt 1944)
Small: Ironing trio (Theresienstadt 1944)
Weiner: Serenade (1938)
Kattenburg: String Trio (1937/39)
Weinberg: String trio on. 48 (1950)
The Hague String Trio
Cobra Records 0065

After the Darkness

Translated with http://www.DeepL.com/Translator

Discovering Karol Rathaus

A forgotten composer, and not just because of the Nazis

RathausJune041byPiano-1

Karol Rathaus, circa 1952 (from Rathaus’ family archive

A demo/promo/proof-of-concept video for documentary film ‘Discovering Karol Rathaus’:

With his equally fascinating and individual music, Karol Rathaus met with little approval. He felt misunderstood, was actually nowhere at home, and also in the musical landscape surrounding him he sat between all chairs – and styles. His piano works have been now released on CD, for the first time.

Rathaus cd

What do we know about Karol Rathaus (1895-1954)? He was born in 1895 in Ternopol, a city now in Western Ukraine but then part of the Austro-Hungarian monarchy. He spoke Polish at home and German at school, a language he mastered better than the native speakers. He studied in Vienna, emigrated to Berlin in 1926, to France in 1932 and from there to the United States. No wonder that his first biographer openly wondered whether Karol Rathaus was a Jewish, Polish, Austrian or American composer. He based himself not only on Rathaus’s life but also on the letters he wrote to his friends, in which he said that he found it difficult to adapt to his new countries and often ended up in an identity crisis. His compositions were rarely performed, something he was very bitter about.

Rathaus

Dance from Uriel Acosta  from 1930, played by Orquesta Filarmonica Cuidad de Mexico conducted by Jascha Horenstein (live, Mexico City, 28 March 1951). The orchestra on this recording included Sally van den Berg (oboe) and Louis Salomons (bassoon), who played in the Concertgebouw before the war:

As he wrote in a letter to Jascha Horenstein in 1950: “My problem is that of the ignored independent and individual composer. My name is known, but nobody performs my works. I have no embassies, no consulates that stand behind me – no propaganda machine – in the country where I live very happily, I’m considered a non-native.“

 Jascha Horenstein conducts Rathaus. World premiere, recorded on March 13, 1956 in “Farringdon” studio, BBC

The fact that Rathaus has been so forgotten is not just the fault of the Nazis. Michael Haas, the former producer of the ‘Entartete Musik’ series by Decca, one of the first to record a CD with works by Rathaus, including his ballet Der Letzte Pierrot, had a clear explanation for this: “The young generation of composers was left with feelings of guilt after the war. It was never to happen again, so they found a cure for it. We had to work on building objective music, devoid of any sentiment and subject to strict rules. Music had to become universal. Serialism was born. In Darmstadt, the past was dealt with, including composers from the 1930s”.

It is because of Michael Haas that the young Canadian pianist Daniel Wnukowski came into contact with the music of ‘Entartete composers’ (Haas prefers to speak of ‘Forbidden composers’). How did it all start?

Rathaus Wnukowski

Daniel Wnukowski, photo by Claudia Zadory

Wnukowski: “Michael Haas introduced me to a fascinating person he had met in his role as a senior researcher on the topic Holocaust music – Walter Arlen. Walter was apparently looking for a pianist to record his complete solo piano and vocal works, together with one small work for violin and piano. He had already recorded one CD set with another Viennese-based pianist Danny Driver, but for a variety of reasons beyond the scope of this note, Danny was no longer available to record the remainder of Walter’s works. “

“It was a life changing experience to learn about this man’s unique story of survival, his harrowing journey of escape to America. It was an exceptionally inspiring and moving experience to have had the composer present at all times during the entire session. I can only say that the encounter with this fascinating man was a ‘life-changing experience’ for me.”

Rathaus Daniel

Daniel Wnukowski, photo by Claudia Zadory

“My paternal grandparents were from Lublin. They became forced labourers on workers camps but escaped to Canada at the end of WWII in 1945, as the camps were liberated by allied forces. They kept quiet about their WWII experiences until they were well over 90 years of age. Even then, trying to pull out any details of their life experiences was a moot point. They simply wanted my father and the rest of the family to have a ‘traditional’ North American upbringing – a spacious suburban home and hockey played out on the street.

My maternal grandparents, on the other hand, remained in Lublin after the war and were much more secretive, strongly discouraging any discussion on the topic of the war in the household. My mother mentioned that it was strictly taboo to discuss any aspect of the family’s origins, throughout her entire upbringing. The situation became particularly tense in 1968, when state-backed anti-semitism launched a massive campaign to depart all Jews to Israel. My mother was only 17 at the time.

My Jewish identity plays a huge role in my current work as a pianist. I honor every drop of my Jewish blood, which has been a passionate, driving force in my overall musical activities as a concert pianist. I want to continue my efforts to keep the stories of Holocaust survivors alive at a crucial time when many of them are approaching 100 years of age and dying off at alarming rates.”

Daniel Wnukowski plays ‘Der Letzte Pierrot’:

As far as I know, this CD is the very first recording of Rathaus’s piano works. All these compositions were written between 1924 and 1931. Besides the Fünf Klavierstücke, the second piano sonata and three Mazurka’s there are also – arranged for the piano by the composer himself – two fragments from the ballet Der Letzte Pierrot and three pieces from the film music from Der Mörder Dimitri Karamasoff. These are fascinating works with very pronounced rhythms. Harmonious, but with some dissonances. Irrespectfully said: Bartók meets Szymanowski. No, Rathaus is neither Polish, nor Austrian, nor American. His music is unique, different, just… Rathaus.


Karol Rathaus
5 Klavierstücke, Piano Sonata No. 2, 3 Mazurkas, 3 Stücke aus dem ballet Der letzte Pierrot, 3 Excerpts from the Film Music for The Murderer Dimitri Karamazov
Daniel Wnukowski, piano
Toccata Classics TOCC 0451

BETWEEN TWO WORLDS

More about Rathaus:

‘Alien Soil’ and the Slow Death of Karol Rathaus

Fremde Erde– Prescience as Opera

 

After the Darkness

Haags strijktrio cover

De titel van deze cd is ontleend aan het gelijknamige boek van Auschwitz- overlevende Elie Wiesel, ‘After the Darkness: Reflections on the Holocaust’. Hans Krása(1899-1944) en Gideon Klein (1919-1945) belandden in het concentratiekamp Terezín (Theresienstadt) waarvandaan ze naar Auschwitz werden gedeporteerd en daar vermoord. Maar voor het zo ver was zijn ze, zo goed als het ging blijven componeren. In Terezín, ja. Daar zijn zowel Passacaglia & Fuga en Tanec (Dans) van Krása ontstaan, alsook het waanzinnig mooie Strijktrio van Gideon Klein.

De Hongaarse Lászlo Weiner (1916-1944) werd in februari 1943 gedeporteerd naar het werkkamp in Lukov (Slovakije), waar hij een jaar later werd vermoord. Zijn Serenade voor strijktrio uit 1938 heb ik niet eerder gehoord. Waarom eigenlijk? Het is gewoonweg prachtig!

Ook de Nederlander Dick Kattenburg (1919-1944) overleefde de oorlog niet: op 19 mei 1944, werd hij naar Auschwitz gedeporteerd. Zijn Trio à cordes beleeft hier zijn wereldpremière. Ik kan hier niet met droge ogen naar luisteren. Ja, ik weet het, ik weet het, men moet zich tot de muziek sec beperken, maar soms is het zo verdomd moeilijk! Maar neem van mij aan dat de kwaliteit van het gebodene van de grootste kwaliteit is en dat het nog steeds zo weinig wordt uitgevoerd ligt aan… Aan wat eigenlijk? Onwil? Schuldgevoel?

Dit jaar is het precies honderd jaar geleden dat Klein, Weiner, Kattenburg en Weinberg werden geboren. Je zou toch minstens iets van (kleine) herdenkingsconcerten verwachten?

Haags strijktrio

Het Haags Strijktrio (Justyna Briefjes, Julia Dinerstein en Miriam Kirby) werd opgericht in 2006. In het tekstboekje vertellen ze dat After The Darkness een project is dat ze na aan het hart ligt en dat is te horen. “Wij voelen het als een voorrecht de muziek van deze componisten te laten horen en een blijvende nalatenschap te creëren, zodat hun stemmen nooit vergeten worden.” Bedankt!


Krása: Passacaglia & Fuga – Tanec (Theresienstadt 1944)
Klein: Strijktrio (Theresienstadt 1944)
Weiner: Serenade (1938)
Kattenburg: Strijktrio (1937/39)
Weinberg: Strijktrio op. 48 (1950)
The Hague String Trio
Cobra Records 0065

The voice of the Viola in Times of Opression: de altviool als stem voor de vervolgden