Documentaires

We want the light

Het valt niet mee om een vijf uur durende, belangrijke documentaire, in woorden samen te vatten. Dan maar heel erg kort.

Door middel van interviews, muziekfragmenten en archieffilms schetst Christopher Nupen een beeld van de rol die Joden op Duitse cultuur: kunst, literatuur en muziek hebben gehad. Hun, onder andere door Lessing geïnspireerde drang tot assimilatie moest eindigen in een tragedie, want “die symbiose had alleen in onze hoofden plaats gehad, niet in de hoofden van de Duitsers”.

Ook wordt de rol, die Wagner speelde in de totstandkoming van de Holocaust onder de loep genomen. “Hem treft de grootste schuld” zegt Norman Lebrecht, maar de burgemeester van Rishon L’tzion (daar, in oktober 2000 de eerste uitvoering van muziek van Wagner door een Israëlische orkest plaats gehad) ontkent het: “we laten ons die muziek niet ontnemen, die heeft er niets mee te maken”.

De overlevenden vertellen over de grote betekenis die muziek in hun leven had gespeeld: “als je kon spelen dan voelde je je gelukkig en gezond, de muziek heeft ons kracht gegeven” zegt de toen 98-jarige Alice Summer.

Titel van de film van Christopher Nupen, We want the light is ontleend aan een gedicht, in Theresienstadt geschreven door een 12-jarig meisje, Eva Pickova.

We want the light, film van Christopher Nupen
Vladimir Ashkenazy, Daniel Barenboim, Evgeni Kissin, Zubin Mehta, Itzhak Perlman, Pinchas Zukerman, Alice Summer e.a.
Opus Arte OA CN0909 D (3 dvd’s)

The Divine Emma /Božská Ema …

emmy-destinn-the-greatest-czech-soprano-dv

Emílie Pavlína Věnceslava Kittlová (February 26, 1878 – January 28, 1930) or, as the world knows her: Emmy Destinn. She is considered to be one of the greatest sopranos of the first twenty years of the twentieth century. She celebrated triumphs in Berlin, Paris, London and New York, she performed with Enrico Caruso, who had once proposed to her, and together they sang the world premiere of La Fanciulla del West, an opera that Puccini had composed with her voice in mind.

Emmmy Fanciulla

In her homeland, Bohemia, she was mainly loved for her patriotism, which even earned her a three-year house arrest during the First World War. The Czech documentary about her life is both interesting and irritating.

Emmy Dinh

Interesting because it recounts many unknown facts about her life and it provides us with beautiful images, photos and film clips and special acoustic recordings (including a real rarity: the Czech national anthem, sung in Czech together with her, then, lover, the Algerian baritone, Dinh Gilly):

Irritating, because it is put together as a very old-fashioned, extremely sentimental filmic portrait, full of seagulls flying overhead, windblown cornfields, a recurring hourglass and larded with staged fictional images. And all that to the sounds of Chopin’s Nocturne.

But the worst thing is that they had Destinn’s voice replaced with that of Gabriela Beňačková! So a great singer is not even allowed on- screen, because the leading part is – of course – intended for a beautiful young lady.

And here the _real_ Emmy:

The Greatest Czech Soprano
Supraphon, SU7006-9

John Adams en zijn post-style-style

Merkwaardige man, die Adams, maar componeren kan hij als geen ander. Hij is één van de meest succesvolle en het vaakst uitgevoerde hedendaagse componisten en dat is niet zonder reden: zijn muziek is zeer toegankelijk en prettig in het oor liggend, zonder dat het meteen aan klanken tapijt of muzak doet denken.

Zijn inspiratie haalt Adams uit “de landschappen en hun relatie met de menselijke psyche” (zijn eigen woorden!) en beschouwt zijn muziek als “etnisch, maar dan beïnvloed door jazz en pop”.  Zijn stijl noemt hij zelf ‘post-style-style’ en zegt dat zijn meeste composities een celebratie zijn van de Amerikaanse cultuur.

Hij houdt van Amerika en haar dichters. Zijn (volgens mij) mooiste werk, The Wound dresser, heeft hij bij een gedicht van Walt Whitman gecomponeerd.


‘Hail Bop’, de documentaire van Tony Palmen over John Adams is mooi, spannend en informatief. Er zijn veel muziek- en operafragmenten, er zijn interessante interviews, en prachtige beelden van het door Adams zo geliefde Amerikaanse landschap.

Moeite heb ik alleen met de fragmenten van de verfilmde versie van ‘Death of Klinghoffer’. Ik heb de opera nooit als antisemitisch of zelfs anti-Israëlisch ervaren, maar de overrealistiche beelden van de met stenen gooiende Palestijnse kinderen en schietende Israëlische soldaten vind ik te veel van het goede en niet ter zake doend: de opera werd gecomponeerd in 1991, bijna tien jaar voor de uitbarsting van de tweede Intifada. Maar goed, daar hoeft u het niet met mij eens te zijn (Warner Music Vision 50-51011-4857-2-5)

What’s the difference between a terrorist and a diva? ‘Caballé, beyond music’

Caballe docu

“We all owe a great deal to music (…) It is a form of expression that originates not so much from thinking as from feeling”. These words come from one of the greatest singers of the twentieth century, Montserrat Caballé.

In his film Caballé Beyond Music, Antonio Farré portrays the diva*, her life and her career, talking to her, her family and her colleagues. The documentary also contains a lot of wonderful (archival) footage, starting with Caballé’s debut in Il Pirata in 1966 in Paris.

The film is interspersed with fun anecdotes such as how she smashed a door because she was not allowed to take time off (Caballé wanted to attend a performance of Norma with Maria Callas). How she had stopped a dress rehearsal in La Scala because she noticed that the orchestra was not tuned well. About her debut at the Metropolitan Opera in New York, the discovery of José Carreras (how beautiful he was!), her friendship with Freddy Mercury ….

About her Tosca in the ROH in London in the production that was made for Callas. She wasn’t happy with that, it didn’t feel good, but no one wanted to change it. Caballé called Callas, it was exactly eight days before her death, and complained about her fate. “But of course it doesn’t feel right”, said Callas. “I am tall and you are not, I am slim and you are not, I have long arms and you have not. Tell them to call me, I will convince them that you are not me”.

And so the production was adapted for Caballé. “Copies are never good,” Caballé says, and I agree with her. This is a fascinating portrait of a fascinating singer. Very, very worthwhile.

* London taxi driver: “What is the difference between a terrorist and a diva? You can negotiate with a terrorist”.

Caballé beyond music
With José Carreras, Plácido Domingo, Joan Sutherland, Cheryl Studer, Giuseppe di Stefano, Freddie Mercury, Claudio Abbado and others.
Directed by Antonio A. Farré
EuroArts 2053198

Translated with http://www.DeepL.com/Translator (free version)

Conversations with Maria Callas

Callas gesprekken

The talk show with (and about) Maria Callas, broadcast on French television in April 1969, is simply fascinating. Callas, clearly inspired by Jackie O., looks very sophisticated and sweet in her elegant dress. She accepts all compliments with confident modesty, and she doesn’t seem to be bothered by the cigarette smoke that is blown in her face.

With Luchino Visconti she muses about acting, and discusses her latest project: Medea in a film by Passolini in which he acts as well. Captivated she watches the filmed conversation with Elvira de Hidalgo, who, chain-smoking, puts her former pupil in the limelight.

We hear her say what we have always secretly known: she loves Norma and Violetta because of their selflessness. She finds Tosca ridiculous and Carmen horrible: she has no interest in promiscuous women, they do not fit in with her ideal world view.

The conversation is interspersed with fragments and scenes from various operas and concerts. Most of the material is well known, but remains fascinating.

The Callas Conversations – Volume II: L’invitée du dimanche (1969)
Le Monde de la Musique
EMI Classics DVB 38845799

Translated with http://www.DeepL.com/Translator (free version)

Gesprekken met Maria Callas

Callas gesprekken

De talkshow met en rondom Maria Callas, op de Franse televisie in april 1969 uitgezonden is ronduit fascinerend.

Callas, duidelijk geïnspireerd door Jackie O. ziet er zeer sophisticated en lief uit in haar elegante jurk. Alle complimenten neemt ze aan met een zelfverzekerde bescheidenheid, en ze lijkt zich niet te storen aan de sigarettenrook die in haar gezicht wordt uitgeblazen.

Er wordt met geen woord over haar privéleven gerept, haar stem klinkt zacht en straalt een serene kalmte uit.  Af en toe reageert zij uitgelaten, net een klein meisje.  Met Francesco Siciliani haalt ze herinneringen op aan hoe hij haar, geholpen door Tulio Serafin, ontdekt had en haar haar eerste belcanto rollen liet zingen.

Met Luchino Visconti mijmert ze over acteren, en neemt haar nieuwste project: Medea in een film van Passolini met hem door. Vertederd kijkt ze naar het gefilmde gesprek met Elvira de Hidalgo, die, kettingrokend, haar voormalige leerlinge in het zonnetje zet.

Wij horen haar zeggen, wat we heimelijk altijd al wisten: zij houdt van Norma en Violetta vanwege hun opofferingsgezindheid. Tosca vindt ze belachelijk en Carmen verschrikkelijk: zij heeft niets met de promiscue vrouwen, ze passen niet in haar ideale wereldbeeld.

Het programma is gelardeerd met fragmenten en scènes uit verschillende opera’s en concerten. Het meeste materiaal is goed bekend, maar het blijft boeien.

The Callas Conversations – Volume II: L’invitée du dimanche (1969)
Le Monde de la Musique
EMI Classics DVB 38845799

Wat is het verschil tussen terrorist en een diva? ‘Caballé, de muziek voorbij’

Caballe docu

“Allemaal hebben wij buitengewoon veel aan muziek te danken (…) Het is een vorm van expressie die niet zo zeer van het denken als van het voelen komt”. Die woorden komen van één van de grootste zangeressen van de twintigste eeuw, Montserrat Cabballé.

In zijn film Caballé Beyond Music portretteert Antonio Farré de diva*, haar leven en haar carrière, hij spreekt met haar, haar intimi en haar collega’s. In de documentaire zijn er ook veel (archief)beelden te zien en te bewonderen, beginnend met Caballé’s debuut in Il Pirata in 1966 in Parijs.

De film is gelardeerd met leuke anekdotes zoals die, hoe ze een deur kapot smeet omdat men haar niet toestond om vrij te nemen (Caballé wilde de voorstelling van Norma met Maria Callas bezoeken). Hoe ze een generale repetitie in La Scala had stopgezet omdat ze merkte dat het orkest niet goed was gestemd. Over haar debuut in de Metropolitan Opera in New York, de ontdekking van José Carreras (wat was hij mooi!), haar vriendschap met Freddy Mercury ….

Over haar Tosca in het ROH in Londen in de productie die voor Callas was gemaakt. Daar was zij niet gelukkig mee, het voelde niet goed, maar niemand die er iets aan wilde veranderen. Caballé belde Callas op, het was precies acht dagen voor haar dood, en beklaagde haar lot. “Maar natuurlijk voelt het niet goed”, zei Callas. “Ik ben lang en jij niet, ik ben slank en jij niet, ik heb lange armen en jij niet. Zeg tegen ze, dat ze me bellen, ik zal ze overtuigen dat je mij niet bent”.

En zo werd de productie voor Caballé aangepast. “Kopieën zijn nooit goed”, zegt Caballé, en ik ben het met haar eens. Dit is een fascinerend portret van een fascinerende zangeres. Zeer, zeer de moeite waard.

* Londense taxichauffeur: “wat is het verschil tussen terrorist en een diva? Met terrorist kun je onderhandelen”.

Caballé beyond music
Met José Carreras, Plácido Domingo, Joan Sutherland, Cheryl Studer, Giuseppe di Stefano, Freddie Mercury, Claudio Abbado e.a.
Regie Antonio A. Farré
EuroArts 2053198

The Divine Emma /Božská Ema …

emmy-destinn-the-greatest-czech-soprano-dv

Emílie Pavlína Věnceslava Kittlová (26 februari 1878 – 28 januari 1930) of, zoals de wereld haar kent: Emmy Destinn wordt beschouwd als één van de grootste sopranen uit de eerste twintig jaar van de twintigste eeuw. Ze vierde triomfen in Berlijn, Parijs, Londen en New York, trad op met Enrico Caruso die haar ooit een aanzoek had gedaan en samen met hem zong ze de wereldpremière van La Fanciulla del West, een opera, die Puccini met haar stem in zijn hoofd componeerde.

Emmmy Fanciulla

In haar vaderland, de Bohemen, was ze voornamelijk geliefd omwille van haar patriottisme, wat haar tijdens de eerste Wereldoorlog zelfs een driejarig huisarrest heeft opgeleverd. De Tsjechische documentaire over haar leven is tegelijkertijd interessant en irritant.

Emmy Dinh

Interessant, want het vertelt over veel onbekende feiten uit haar leven, laat prachtige beelden, foto’s en filmfragmenten zien en bijzondere akoestische opnamen (onder andere een echte rariteit: het Tsjechische volkslied, in het Tsjechisch gezongen samen met haar toenmalige geliefde, de Algerijnse bariton, Dinh Gilly) horen:

Irritant, want opgebouwd als een zeer ouderwets, oer sentimenteel filmisch portret, vol met overvliegende meeuwen, opwaaiende korenvelden, een steeds terugkerende zandloper en gelardeerd met in scène gezette fictieve beelden. En dat alles op de klanken van de Nocturne van Chopin.

Maar het aller, allerergste is dat zij de stem van Destinn vervangen hadden door die van Gabriela Beňačková! Een geweldige zangers die zelf niet eens in beeld mag komen want de hoofdrol is – uiteraard – bedoeld voor een mooie, jonge deerne.

En hier de echte Emmy:

The Greatest Czech Soprano
Regie: Petr Skala
Supraphon, SU7006-9

Ladies and Gentlemen, Miss Renée Fleming

Place des Libraires - réservation de livres papier et ...

Het leven van een operaster gaat niet over rozen. Je wordt geboren met een stem die je daarna probeert om te kneden tot een naar je luisterend instrument. Je leven lang werk je aan je techniek, je neemt taal- en acteerlessen en je houdt je lichaam in conditie want ook het uiterlijk is zeer belangrijk, zeker als je een vrouw bent. En mocht je niet alleen een carrière maar ook een familieleven willen, dan wordt het moeilijk. Geen wonder, dat je je op een bepaald moment gaat afvragen wat het belangrijkst is in je leven en waar je prioriteiten liggen.

In de prachtige documentaire van Tony Palmer (de maker van meer van die prachtige docu’s, denk alleen maar aan de film over Maria Callas) vertelt Renée Fleming, één van de grootste operazangeressen van onze tijd, uitgebreid over haar angsten en twijfels. Wij zien haar tijdens de repetities en optredens, wij bewonderen haar jurken, kijken naar de huisvideo’s met een ogenschijnlijk gelukkig familieleven en pinken een traantje weg luisterend naar haar vertolking van ‘Amazing Grace’ bij Ground Zero.

Bij de presentatie van een nieuwe creatie van de meesterbanketbakker: een chocoladetraktatie genoemd ‘La Diva Renée’ raken wij lichtelijk ontroerd.  Zij verdient het.

Renée Fleming
Film van Tony Palmer
Decca 0741539

André Previns ‘A Streetcar named desire’ twintig jaar na de première

CAPRICCIO van Richard Strauss in de regie van Robert Carsen

Renée Fleming zingt BERG, WELLESZ en ZEISL

De ontembare strijkstok van Mstislav Rostropovich

Rostropovich filmHet jaar 2000 (en de nieuwe eeuw) was net begonnen toen de Franse documentairemaker Bruno Monsaignon uitgenodigd werd door Mistislav Rostropovitsj om bij hem thuis te komen: de beroemde cellist wilde hem al het materiaal aan films en opnamen dat hij bezat, containers vol, overhandigen. En al ontbrak er veel aan data’s en informatie, het was Monsaignon onmiddellijk duidelijk wat een waardevolle schat hij in zijn handen kreeg. Na ettelijke wodka’s later durfde Monsaignon het aan om de grote maestro toestemming te vragen om een film over zijn leven te maken.

Het is een fascinerend document vol historische beelden en muziekfragmenten geworden: Rostropovitsj was niet alleen één van allergrootste cellisten van de zijn tijd die onnoembare aantal componisten inspireerde om werken voor hem te schrijven, hij was ook een uitstekende pianist en dirigent. Én politiek activist én voorvechter van mensenrechten. In 1972 werd hij verbannen en van zijn nationaliteit gestript omdat hij zijn vriend, de schrijver Aleksander Sozjenitsyn verdedigde. Na de val van het communisme werd hij gerehabiliteerd en als held welkom geheten in het ‘nieuwe’ Rusland.

De film begint met een feest in de Barbican Centre in Londen. Op de bühne verzamelen zich de grootsten van de grootsten en daar staan ze, allemaal op een rij: Kremer, Argerich, Vengerov, Jansons, Kissin, Penderecki, Ozawa.. Wie eigenlijk niet? Zelfs Margareth Thatcher ontbreekt niet! Het ‘feestvarken’ snijdt de taart (in de vorm van een cello) aan, waarna hij gebaart dat het nu tijd is om aan de drank te gaan. Kostelijk.

Er is ook een bonus. Of twee eigenlijk. Na de Rococo Variaties van Tsjaikovski uit 1986 krijgen we een unieke beeldopname van de in 1977 geregistreerde ‘Archduke – trio’ van Beethoven, met naast Rostropovitsj Wilhelm Kempff en Yehudi Menuhin; gevolgd door de in 1969 opgenomen ‘Sarabande’ uit Bachs tweede cellosolosuite. Wow.

Bonus twee trakteert ons op tafelgesprekken met de kinderen Rostropovitsj en Solzjenitsyn. Hoe waardevoller wilt u het nog hebben?

MSTISLAV ROSTROPOVICH: L’ARCHET INDOMPTABLE
A film by Bruno Monsaignon
Naxos 2.110583