orkestraal/concerten

Domingo and Wagner

TANNHÄUSER

domingo tannhauser

I have never been a ‘Wagnerian’. I could never muster the patience to sit through hours of his operas. I found them bombastic. Pathetic. And even though I had to admit that there were some beautiful melodies, I felt that I really needed a pair of scissors and radically shorten them

That this feeling has totally changed, I owe to Domingo. In my collector’s mania (I had to have everything he had done), I bought the recently released Tannhäuser (DG 4276252) in 1989. And then it happened: I became addicted.

At first, it was mainly Domingo who was to ‘blame’, whose deeply human interpretation of the title role gave me the goose bumps. His words:  “Wie sagst du, Wofram? Bist du denn nicht mein Feind?” (sung with emphasis on ‘mein’ and ‘Feind’ and with a childish question mark at the end of the phrase) caused me to burst into tears.

Later, I learned to appreciate the music for itself and to this day, Tannhäuser is not only a very beloved Wagner opera, but also one of my absolute favourites.

I still consider this recording, conducted very sensually by Giueseppe Sinopoli, to be one of the best ever. Also because all the roles (Cheryl Studer as Elisabeth and Agnes Baltsa as Venus, such wealth!) are excellently cast. At the time, in the eighties and early nineties, this was not necessarily a given.



ERIK

Fliegende Hollander Sinopoli
For the 1998 recording of Der Fliegende Holländer (DG 4377782), Domingo added the role of Erik to his repertoire. His Erik is attractive and charming, he sings the role not only with great commitment but also very idiomatically.

This recording is particularly dear to me, not only because of Domingo, but also because of Cheryl Studer, at the time perhaps the most beautiful Senta imaginable. Her delightful lyrical soprano with its easy and sensual height is perfect for the role.

The Holländer is sung by Bernd Weikl. A little past his prime, but the role suits him and Peter Seiffert is wonderful as Der Steuerman.



LOHENGRIN

domingo lohengrin-solti
Despite all the swans, Lohengrins do not usually fall out of the sky. Before officially recording the role in 1985 (Decca 4210532), Domingo had been preparing for it for almost twenty years. And the result was worth it.

At the time, the Puritans were all up in arms: a Germanic hero performed by a Spanish bel canto singer, and with an accent too – no, that was unacceptable. I can still vividly remember the reviews from those days, written by the renowned music critics (no, I’m not going to mention any names). They not only cried shame, but also knew for sure that his career was about to end, because this was destroying his voice. Well…

Today, almost 40 years later, we know better.  Not only is his voice undamaged, but nowadays it is readily admitted that this was a formidable presentation, by one of the best tenors of the last century. His Lohengrin is not only heroic, but loving and warm-blooded, less god, more of a man.

Jessye Norman was the perfect Elsa in those days: young and innocent. And when you know that the conductor is called Solti…. Simply wonderful!



 

domingo lohengrin hamburg

Domingo’s baptism of fire in the role of Lohengrin was in Hamburg in 1968. He was then 27 (!) years old. It was not only his first Wagner, it was also the very first time he sang an opera in German, a language he did not yet master.

Fragments of the performance have been preserved (e.g. Melodram MEL 26510). His voice sounds like a bell, with a lot of bronze and a golden shine. The high notes are high and sung in full. Where can you still experience a Lohengrin like this? So beautiful that it makes you want to cry.

His Elsa was Arlene Saunders, at that time a much-loved prima donna in Hamburg, today she is totally forgotten. How unjust! Saunders was not only an amazingly good singer, she was also a beautiful woman and an exemplary actress.

Below Placido Domingo and Arlene Saunders in ‘Das süße Lied…Wie hehr erkenn’ ich’:

PARSIFAL

domingo parsifal-0028947760067

In 2006, Domingo sang his last Parsifal (officially at least). It was recorded live in Vienna by Deutsche Grammophon (DG 4776006). Although he is audibly not a spring chicken anymore, he still manages to be utterly convincing, which is actually also true of Waltraud Meier’s Kundry.

Franz-Josef Selig is a fantastic Gurnemanz. His warm bass with its splendid legato seems created for all the long monologues. Falk Struckmann also is a splendid Amfortas.

It has been said of the conductor Christian Thielemann that he is a worthy successor to Furtwängler, and there is a lot of truth in that. He makes no secret of his predilection for the great German composers and his interpretations of them are rightly praised.

He also shares his capriciousness and wilfulness with his illustrious predecessor. His interpretations are therefore often controversial. I like that, because it forces the listener to listen attentively. In Parsifal, he emphasises the human aspect of the work rather than its mysticism. The truly brilliant orchestra follows closely behind.



domingo parsifal heilie graal
In 1998 Tony Palmer made a very fascinating film titled Parsifal – The Search for the Grail (Arthaus 100610). Domingo is our host and he explains not only the work, but he also tells us the history of the Holy Grail.

It is a very fascinating and enjoyable quest, illustrated by excerpts from Indiana Jones and Monty Python, among others, and from a performance in the Mariinski Theatre, with, alongside Domingo, Violeta Urmana as Kundry and Matti Salminen as Gurnemanz. Gergiev conducts.

TRISTAN

untitled

In the winter of 2004/2005 the moment had finally come: the crowning glory of Domingo’s long career. Tristan had been on his wish list for a long time and twice it had almost come true (Bayreuth and Vienna), but in the end he dared not go through with it. But he seized the opportunity to record it with both hands.

EMI (now Warner Classics 5099996686423) immediately made a true feast of it and went all out – it is said that the project cost almost a million euros!

The result is overwhelming. Nina Stemme sings a young and vulnerable Isolde and René Pape is one of the best Markes I have ever heard. His monologue ‘Tatest du’s wirklich’ is among the most beautiful and moving moments of the opera.

Domingo is a Tristan to fall in love with. He is a man, a human being of flesh and blood, if necessary heroic and strong, but also weak and fragile. He is loyal, but mostly in love, until, finally, death comes for him.

His interpretation bears little resemblance to that of other great Tristans in history. That is not surprising: he is not a heroic tenor. But singing is what matters most to me, and does he sing! Peter Alward (EMI’s outgoing A&R producer and the mastermind behind the recording) in an interview once said, that he would not be surprised if a whole future generation of Wagner tenors committed mass harakiri after listening to Domingo in the role.



SIEGMUND

domingo siegmund                                             Domingo als Siegmund in Washington in 2007.

By now, Domingo pretty much identifies himself with Siegmund (Die Walküre), and it was also his most frequently performed Wagner role. I heard him sing it in London, at the Proms, an experience never to be forgotten.

There are plenty of recordings in circulation, official and less official, so I assume you will have at least one of them. If you are interested, that is.

fragment of his debut in the role (Vienna 1992) with Waltraud Meier as Sieglinde:

SIEGFRIED

domingo ring scenes

No. He has never tried Siegfried, at least not on the stage, and it is very unlikely that he will do so in the future, but with Domingo you never know. After all he surprises us every year with at least one new role, no small feat when you turn 80!

On a CD with the title Scenes from the Ring (once EMI 5572422, probably not available anymore) he sings all the great music from both Siegfried and Götterdämmerung and he is doing it great. Just listen to ‘Nothung’ or ‘Dass mein Vater nicht ist’, not to mention ‘Brünnhilde! Heilige Braut!’. Can it get any more impressive? What a pleasure to hear him in this role.



Basia con fuoco’s Top tien 2020

Het blijft een hels karwei om de mooiste en de beste tien cd’s van het jaar te kiezen. Ten eerste: ook een recensent is maar een mens en gaat meestal subjectief te werk. Al doe ik werkelijk mijn best om objectief te blijven. Ook het aanbod is enorm, nog steeds, al moet je het nog maar zelden van ‘majors’, de grote labels hebben. En toch: dit jaar hebben ‘ze’ ook mij verrast met een paar gewaagde uitgaven.

Ik moet ook toegeven: niet alles heb ik beluisterd en dat speet mij zeer. Er liggen nog een heleboel cd’s die ik had moeten beluisteren en er niet aan toe kwam. Wie weet, waren ze ook op mijn lijst gekomen?Er zijn ook cd’s die ik al beluisterd had en ze schitterend bevonden maar door omstandigheden nog niet aan toe kwam om er over te schijven. Die titels hebben jullie nog te goed.

Het lijstje is opgesteld in alfabetische volgorde naar de componist, uitvoerende of de titel.

1. Thomas Àdes

Ades picos

De voorliggende opname werd in Boston in 2016 live gemaakt en ik kan mij niet voorstellen dat er een betere uitvoering mogelijk is.

https://basiaconfuoco.com/2020/03/21/thomas-ades-door-thomas-ades-beter-krijgt-u-het-niet/

In English:

https://basiaconfuoco.com/2020/11/26/thomas-ades-by-thomas-ades-you-cant-get-it-any-better/

2. Samuel Barber: Vanessa

Vanessa dvd

De productie die in Glyndebourne in 2018 voor dvd werd opgenomen kan ik niet anders dan als een absolute top beschouwen

https://basiaconfuoco.com/2020/01/20/barbers-vanessa-uit-glyndebourne-beter-bestaat-niet/

3. Frederic Chopin: piano concerto’s

Chopin Grosvenor

Waar hij het vandaan haalt weet ik niet, maar zijn spel maakt dat het voelt alsof ik de concerten voor het eerst hoor, terwijl ik ze eigenlijk kan dromen.

https://basiaconfuoco.com/2020/03/19/verfrissenede-chopin-door-benjamin-grosvenor/

4. Haydn: Scottish songs

CD

Ik moet eerlijk bekennen: toen ik die cd in mijn speler duwde hoopte ik dat ik het zou overleven. De verrassing – en dat plezier – kon niet groter zijn geweest. Wat een cd!

https://basiaconfuoco.com/2020/04/05/the-poker-club-band-zingt-haydn-wat-een-cd/

5. Walter Kaufmann: Chamberworks

Nee, het is niet zo dat je meteen aan Ravi Shankar moet denken, maar de Indiase invloed is onmiskenbaar. En dat, terwijl je overduidelijk met de westerse muziek uit de jaren twintig/dertig te maken hebt.

https://basiaconfuoco.com/2020/10/29/walter-kaufmann-bombay-meets-berlin/

In English:

https://basiaconfuoco.com/2020/11/08/discovering-walter-kaufmann-when-bombay-meets-berlin/

6. Nikolai Medtner: Incantation

Medtner zingen is niet makkelijk! Dat komt door de complexiteit van de muziek. De pianopartij is nadrukkelijk aanwezig en dat terwijl zanglijnen voornamelijk lyrisch en ingetogen zijn en dat is wat de muziek van Medtner aantrekkelijk én uitdagend maakt.

https://basiaconfuoco.com/2020/12/01/nikolai-medtner-een-malle-sentimentalist/

In English:

https://basiaconfuoco.com/2020/12/21/nikolai-medtner-a-silly-sentimentalist/

7. Poulenc en Français: kamermuziek

Neem alleen de fluitsonate van Poulenc, als je daar niet blij van wordt dan weet ik het niet. […] Dat ze ontzettend veel plezier hebben in hun spel is nogal wiedes en dat plezier geven ze door aan de luisteraars. Heerlijke cd!

https://basiaconfuoco.com/2020/11/02/kamermuziekwerken-van-francaix-en-poulenc-muziek-om-blij-van-te-worden/

8. Regards sur l’Infin

De Amerikaanse, in Nederland wonende Katharine Dain beschikt over een heldere sopraan en haar voordracht is niet alleen zeer expressief maar ook warm. In haar uitvoering zijn al de liederen niets minder dan kleine drama’s. Drama’s die passen in een afgesloten kamer die je voorlopig niet mag verlaten en waar geen buiten bestaat.

https://basiaconfuoco.com/2020/12/22/regards-sur-linfini-een-les-in-loslaten/

9. Vincerò!

Beczala Vincero

Beczala benadert zijn helden emotioneel en schuwt het sentiment niet, want niet inhoudt dat hij schmiert.

https://basiaconfuoco.com/2020/06/08/piotr-beczala-en-zijn-nieuwe-helden/

In English:

https://basiaconfuoco.com/2020/08/11/piotr-beczala-and-his-new-heroes/

10. Marcel Worms: Pianoworks by Jewish composers

Worms pianowerkem

Waar ik wel kapot van ben is het onweerstaanbare spel van de pianist. Marcel Worms speelt alsof zijn leven er van afhangt. Vol overtuiging en een echt pianistiek elan.

https://basiaconfuoco.com/2020/06/22/marcel-worms-ontfermt-zich-over-pianowerken-van-joodse-componisten/

In English:

https://basiaconfuoco.com/2020/07/12/marcel-worms-takes-care-of-piano-works-by-jewish-composers/

Thomas Adès by Thomas Adès: You can’t get it any better

Ades picos

Thomas Àdes (1971) is one of my beloved contemporary composers. In contrast to many of his (older, I admit) colleagues, he writes music that is not too complicated, without it becoming a tapestry of sound. His music is exciting, stimulating, progressive and yet accessible. In one sentence, he has brought the ‘classic’ and the ‘innovative’ to each other and melted them together. In addition, he does not shy away from horror-like outbursts and even dodecaphony, which makes his music extremely visual and often terrifying.

This is also the case with Totentanz, a composition for mezzo-soprano, baritone and orchestra based on an anonymous text from the fifteenth century, a story about the struggle between Life and Death. The latter always wins. Adès dedicated the work to Witold Lustoslawski and his wife. It was first performed at the Proms in 2013, with Christianne Stotijn and Simon Keenlyside.

This recording was made live in Boston in 2016 and I can’t imagine a better performance is possible. Mark Stone (Death) and Christianne Stotijn sing their roles chilling, melancholic, provocative and resigned. Just listen to the last two parts: it’s as if Schubert and Mahler run into each other and find each other in a deadly embrace. With the dying copper sound like the exhaling of the last breath.

Adès composed his piano concerto for the Russian master pianist Kirill Gerstein, an unprecedented virtuoso who combines his romantic beat with an enormous gift for improvisation. I had to listen to it a few times because the concert does not show itself quickly. Mainly because of the many colors and ‘intermediate colors’, which means more than just nuances.

The transitions between the parts are great, so the tension makes you gasp for breath. The fact that the composer himself stands in front of the really impressive performing orchestra from Boston can only be regarded as an enormous advantage. What a CD!

English translation: Frans Wentholt

THOMAS ADÈS
Concerto for Piano and Orchestra; Totentanz
Kirill Gerstein (piano)
Christianne Stotijn (mezzo-soprano)
Mark Stone (baritone)
Boston Symphony Orchestra conducted by Thomas Adès
DG 48379989

Marc Albrecht en de zeemeermin van Zemlinsky

Het tijdperk dat we interbellum noemen is aan Marc Albrecht toevertrouwd. Specifieker: Richard Strauss, daar is hij een kei in. Of het ook andere Strauss’ tijdgenoten geldt? Vaak wel. Zeker als de partituur een Duitse nuchterheid ademt. Maar nuchterheid, dat is juist iets wat je bij Zemlinsky niet tegenkomt, het is alsof hij nog nooit van dat woord heeft gehoord.

Zijn symfonische gedicht Die Seejungfrau, naar het sprookje van Hans Christian Andersen is meer dan een sprookje in notenschrift. Zemlinsky zou Zemlinsky niet zijn geweest als hij er geen extra lagen aan toe had gevoegd. Sehnzucht, om te beginnen. En de onverhulde erotiek.

De partituur was in de oorlog kwijtgeraakt. Althans: de drie delen werden van elkaar gescheiden en pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw teruggevonden en aan elkaar toegevoegd. In 1986 werd de complete partituur door het Concertgebouworkest olv Riccardo Chailly uitgevoerd (het is toen ook door Decca opgenomen) en die uitvoering is voor mij nog steeds het ijkpunt. James Conlon met zijn toenmalige Gürzenich-Orchester uit Köln staat voor mij als de goede tweede.

Om te zeggen dat Albrecht daar niet in de buurt komt is misschien kort door de bocht, maar zijn lezing, hoe goed ook, kan mij nergens raken. De uitvoering is in 2018 live opgenomen en nu op SACD uitgebracht. Alles goed en wel, maar een schijfje met maar 47 minuten muziek???

ALEXANDER VON ZEMLINSKY
Die Seejungfrau
Netherlands Philharmonisch Orchestra olv Marc Albrecht
Pentatone PTC • SACD – 47′

La Passione gaat over de dunne scheidingslijn tussen het leven en de dood

La Passione

Ik weet niet of ik het zo fijn vind om de symfonie van Haydn tussen Luigi Nono en Gérard Grisey gepropt te zien. Afgezien van het feit dat ik er niets mee heb (goed, dat ligt dan aan mij): waarom? Voor mij is het een spelbreker en hoe goed het ook gespeeld wordt (heel erg goed) het haalt mij uit mijn concentratie en verstoort de verhoudingen. Wellicht is het vanwege zijn bijnaam, La Passione, waar de hele cd zijn titel aan dankt? Maar genoeg gezeurd want er valt natuurlijk voldoende te genieten.

Nono’s Djamila Boupacha is een eerbetoon aan de Algerijnse vrijheidsstrijdster die in 1961 werd gearresteerd, verkracht, gemarteld en ter dood veroordeeld. In 1962 werd zij vrijgelaten. Het vijf minuten durende hartekreet (met de nadruk op kreet) voor sopraansolo is gebaseerd op het gedicht ‘Esta Noche’ van Jesús Lopéz Pecheco en het wordt zeer ontroerend gezongen door Barbara Hannigan. Hartverscheurend en tegelijkertijd wiegend.

Dat wiegende, dat komt terug in Berceuse, het laatste deel van Griseys Quatre chants pour franchir (Vier liederen om over de drempel te stappen), liederencyclus voor sopraan en orkest die zich niet makkelijk prijsgeeft. Je moet er voor gaat zitten en het tot je laten komen. Dan kan je niet anders dan het adembenemend te vinden. En als je beseft dat het zijn laatste compositie was (Grisey heeft vlak na het voltooien van dit werk in 1998 een hersenbloeding gehad en overleden, hij was toen nog maar 52) dan krijgt dat ‘over de drempel te stappen’ iets lugubers mee. Zeker ook omdat het ‘over de drempel’ over de scheidingslijn tussen het leven en de dood gaat.

De compositie is zeer theatraal en eigenlijk zou je het live moeten meemaken. Gelukkig weten zowel Barbara Hannigan als het door haar gedirigeerde Ludwig Orchestra de sfeer perfect over te brengen. De orkestrale klanken met de vele diverse kleuren worden perfect gemengd met de vocale bijdrage van de zangeres.


 

La Passione
Luigi Nono: Djamila Boupacha
Franz Joseph Haydn: Symfonie nr. 49 in f (La Passione)
Gérard Grisey: Quatre chants pour franchir
Barbara Hannigan (sopraan en dirigent), Ludwig Orchestra
Alpha 586

Zemlinsky versus Zemlinsky

Zemlinsky Malkki

Niet schrikken! Het is geen vreemde uitvoering van – of een variatie op – de vijfde symfonie van Beethoven maar het begin van de uit 1934 stammende Sinfonietta van Zemlinsky, een werk waarin je de componist amper kunt herkennen. Ergens las ik dat hij met dat werk zijn grootste critici wilde bewijzen dat hij het in het symfonische genre niet onderdoet voor de drie grote B’s: Beethoven, Brahms en Bruckner.

Totale onzin natuurlijk want zijn grootste aantrekkingskracht ligt in zijn eigen idioom: de broeierige, nauwelijks te betamen erotische spanning. En laat de Sinfonietta nou juist die wezenlijke elementen te ontberen. Ik heb het werk niet eerder gehoord en ik denk niet dat ik er vaker naar ga luisteren, wat niet aan de uitstekende uitvoering ligt: de Finse dirigente Susanna Mälkki heeft er duidelijk affiniteit mee.

Jammer genoeg is de uitvoering van de Sechs Maeterlinck Gesänge niet van hetzelfde niveau. Het ligt voornamelijk aan Petra Lang. Ik ben nooit een groot fan van haar geweest, maar nu klinkt zij, hoe zal ik het zeggen… alles behalve erotisch? Jammer.

Als een soort ‘toetje’ krijgen we het voorspel en de monoloog uit de derde acte van König Kandaules, een opera die Zemlinsky heeft nooit afgemaakt. De monoloog wordt zeer indrukwekkend gezongen door Siegfried Lorenz en het orkest onder leiding van de in 2014 gestorven Gerd Albrecht klinkt gewoon hemels. De opname dateert uit 1992.


Alexander Zemlinsky
Sinfonietta, op. 23, Six Maeterlinck-Songs Op. 13
Petra Lang (sopraan)
ORF Vienna Radio Symphony Orchestra olv Susanna Mälkki

Der König Kandaules (twee fragmenten)
Siegfried Lorenz (bariton),
ORF Vienna Radio Symphony Orchestra olv Gerd Albrecht
Capriccio C5377

EINE (AUTO)BIOGRAFISCHE TRAGÖDIE: ALEXANDER ZEMLINSKY. Deel 1: de man

EINE (AUTO)BIOGRAFISCHE TRAGÖDIE: ALEXANDER ZEMLINSKY. Deel 2: ‘Du bist mein Eigen’

EINE (AUTO)BIOGRAFISCHE TRAGÖDIE: ALEXANDER ZEMLINSKY. Deel 3: dromen en het geluk dat verborgen dient te worden

EINE (AUTO)BIOGRAFISCHE TRAGÖDIE : ALEXANDER ZEMLINSKY. Deel 4: ‘Warum hast du mir nicht gesagt..’

Raphael Wallfisch speelt cellowerken van Weinberg: wat een cd!

Weinberg Wallfish

Ik denk, nee, ik weet zeker dat het celloconcert van Mieczyslaw Weinberg tot zijn bekendste werken behoort. Weinberg componeerde het in 1948 en droeg het op aan Mstislav Rostropovitsj die ook de première in 1957 verzorgde. En daar bleef het niet bij: Rostropovitsj was dermate overtuigt van de hoge kwaliteit van de compositie dat hij het concerto op zijn repertoire heeft genomen. Hij nam het concert mee naar zijn liveoptredens en naar de opnamestudio’s waardoor het een en ander goed gedocumenteerd is.

Nu is de ontstaansgeschiedenis van het werk ingewikkelder dan wij (ik, in ieder geval) dachten. In het kort: er was eerst een Concertino voor cello en orkest dat op de plank bleef liggen tot Rostropovitsj er tegenaan liep en het meer dan leuk vond. Dé reden voor Weinberg om het om te werken voor een heus concert.

Dat alles staat te lezen in het tekstboekje dat de nieuwe opname van het celloconcert door Raphael Wallfisch ‘begeleidt’. Het tekstboekje alleen al is reden genoeg om de cd aan te schaffen. Bovendien krijgen we ook het oorspronkelijke Concertino (die nu dus de aanduiding opus 43 bis heeft gekregen) er bij! Het is pas drie jaar geleden voor het eerst uitgevoerd en bij mijn weten nu voor het eerst opgenomen. Wat een weelde om beide ‘versies’ naast elkaar te kunnen beluisteren!

En dan is er nog de prachtige, weemoedige Fantasie voor cello en orkest. Weinberg componeerde het in de winter 1952/53 en de première vond plaats op 23 november 1953 maar dan zonder orkest. Het werd uitgevoerd door Daniil Shafran (cello) die begeleid werd door  Nina Musinyan (piano). Het stuk duurt maar 17 minuten: lang genoeg om een gamma aan emoties voorbij te laten gaan

De uitvoering door Raphael Wallfisch is weergaloos, het is nogal wiedes dat hij er affiniteit mee heeft. Ook het Kristiansand Symphony Orchestra onder leiding van Maestro Lukasz Borowicz doet het uitstekend. Een aanwinst

Mieczyslaw Weinberg
Celloconcert op. 43, Fantasie voor cello en orkest op. 52, Concertino voor cello en orkest op. 43bis
Raphael Wallfisch (cello), Kristiansand Symphony Orchestra o.l.v. Lukasz Borowicz
CPO 555 234

Thomas Adès door Thomas Adès: beter krijgt u het niet

Ades picos

Thomas Àdes (1971) behoort tot mijn geliefde hedendaagse componisten. In tegenstelling tot veel van zijn (oudere, dat geef ik toe) collega’s schrijft hij muziek dat niet te ingewikkeld is, zonder dat het tot klanktapijt verwordt. Zijn muziek is spannend, prikkelend, vooruitstrevend en toch toegankelijk. In één zin: hij heeft het ’klassieke’ en het ‘vernieuwende’ naar elkaar toegebracht en ze in elkaar laten smelten. Daarbij schuwt hij horror-achtige uithalen en zelfs de dodecafonie niet waardoor zijn muziek uiterst beeldend en vaak angstaanjagend is.

Zo ook Totentanz, een compositie voor mezzosopraan, bariton en orkest die gebaseerd is op een anonieme tekst uit de vijftiende eeuw, een verhaal over de strijd tussen Leven en Dood. Waarbij de laatste het altijd wint. Adès droeg het werk op aan Witold Lustoslawski en zijn vrouw. Het werd op de Proms in 2013 voor het eerst uitgevoerd, met Christianne Stotijn en Simon Keenlyside.

De voorliggende opname werd in Boston in 2016 live gemaakt en ik kan mij niet voorstellen dat er een betere uitvoering mogelijk is. Mark Stone (de Dood) en Christianne Stotijn zingen hun rollen ijzingwekkend, melancholiek, uitdagend en berustend. Luister even naar de laatste twee delen: het is alsof Schubert en Mahler elkaar tegenkomen en elkaar vinden in een dodelijke omhelzing. Met de stervende koperklank als het uitblazen van de laatste adem.

Zijn pianoconcert componeerde Adès voor de Russische meesterpianist Kirill Gerstein, een ongekende virtuoos die zijn romantische slag combineert met een enorme improvisatiegave. Ik moest er een paar keer naar luisteren want het concert laat zich niet snel kennen. Voornamelijk vanwege de vele kleuren en ‘tussenkleuren’, wat meer inhoudt dan alleen maar nuancen.

De overgangen tussen de delen zijn groot, waardoor de spanning je naar adem doet happen. Dat de componist zelf voor het, werkelijk imponerend spelend orkest uit Boston staat kan alleen maar als een enorme pre worden beschouwd. Wat een cd!


THOMAS ADÈS
Concerto for Piano and Orchestra; Totentanz
Kirill Gerstein (piano)
Christianne Stotijn (mezzosopraan)
Mark Stone (bariton)
Boston Symphony Orchestra olv Thomas Adès
DG 48379989

Verfrissenede Chopin door Benjamin Grosvenor

Chopin Grosvenor

Benjamin Grosvenor: “Het vervelende van de huidige tijd is dat musici blootstaan aan te veel vastgeroeste tradities en zienswijzen. Ik moet me de geschiedenis eigen maken, maar die moet dan wel naar het nu worden vertaald”. Dat het kan bewijst hij met de opname van de pianoconcerto’s van Chopin.

De concerto’s zijn razend populair: de catalogus vermeldt tientallen (zo niet meer) goede en zelfs voortreffelijke uitvoeringen. Valt er nog iets aan toe voegen? Blijkbaar. De jonge Brit die in 2004 op 11-jarige leeftijd de BBC Young Musician Competition won laat zien dat het hem niet zo zeer om de techniek gaat – daar is trouwens ook niets mis mee – als wel om het verhaal achter de noten.

Waar hij het vandaan haalt weet ik niet, maar zijn spel maakt dat het voelt alsof ik de concerten voor het eerst hoor, terwijl ik ze eigenlijk kan dromen. Hij schuwt de grote gebaren niet, gelukkig maar, en toch doet zijn spel kamermuziekachtig aan. Het is alsof hij – intuïtief? – aanvoelt dat ook de meest romantische muziek gebaat kan zijn door je, al is het af en toe, in te houden.

Ergens las ik dat hij jarenlang zijn slaapkamer deelde met zijn broertje die het syndroom van Down heeft: zou zoiets hem extra gevoelig kunnen maken? Pure speculatie, uiteraard.

Het Royal Scottish National Orchestra onder leiding van Elim Chan voelt de interpretatie van de pianist congeniaal aan: samen zijn ze een eenheid waar geen speld tussen te krijgen is. De opname klinkt uitstekend.


FRYDERYK CHOPIN
Pianoconcerto’s
Benjamin Grosvenor (piano)
Royal Scottish National Orchestra olv Elim Chan
Decca 4850365

Fluitconcerten van Weinberg zijn het aanhoren meer dan waard!

Weunberg fluit

Als de tekst in het boekje klopt dan heeft Weinberg zijn 12 Stukken voor fluit en orkest gecomponeerd voor – en opgedragen aan de Russische fluitvirtuoos Alexander Korneyev. Daar heb ik zo mijn twijfels over want in 1947 was Korneyev pas 17 jaar oud! Maar: wie weet?

Maar het eerste fluitconcert, uit 1961 werd daadwerkelijk door Korneyev gespeeld. Sterker: er bestaat zelfs een opname van, vastgelegd vlak na de première, waarbij de solist begeleid werd door het Moskou Kamerorkest onder leiding van Rudolf Barschai.

Het is een verrukkelijk werk waar je blij van wordt en onmiddellijk zin krijgt om te gaan dansen. Iets wat ook aan de vele ‘klezmermuziek’ citaten kan liggen. Niet dat het allemaal een onbegrensde vrolijkheid is: de zeer retrospectieve Largo zorgt voor een mooi bezinningsmoment.

Het tweede concert componeerde Weinberg in 1987 en het werd pas in 2001 voor het eerst uitgevoerd, althans voor zo ver ik het na kon gaan. Er is geen groter contrast tussen beide werken mogelijk. Werd ik van nummer 1 voornamelijk vrolijk, nummer twee heeft mij in een zeer contemplatieve stemming gebracht, iets wat ik als zeer prettig heb ervaren.

De uitvoering is werkelijk fenomenaal. Claudia Stein (in het dagelijks leven solofluitiste van de Berliner Staatskapelle) speelt de stukken zeer virtuoos maar dan wel met de nodige knipoog waar nodig. En met een gezond dosis sentiment, wat nummer twee extra schrijnend maakt. Doe het haar na! Ook het orkest uit Szczecin klinkt uitstekend, het is te horen dat hun dirigent David Robert Coleman er duidelijk feeling mee heeft.

Wat de opname extra aantrekkelijk maakt zijn de onlangs ontdekte vijf stukken voor fluit en piano uit 1947 die hier hun première beleven. Hierin wordt Stein uitstekend bijgestaan door de pianiste Elisaveta Blumina.


MIECZYSŁAW WEINBERG
Fluitconcert nr. 1, op. 78; nr. 2, op. 148b; 12 Stukken voor fluit en orkest, op. 29b; 5 Stukken voor fluit en piano
Claudia Stein (fluit), Elisaveta Blumina (piano), Szczecin Philharmonic Orchestra o.l.v. David Robert Coleman
Naxos 8.573931