Met de opname van de eerste en de derde symfonie van Mendelssohn heeft de in de Oude Muziek gespecialiseerde Britse violist en sinds 2014 chefdirigent van het NDR Radiophilharmonie, Andrew Manze, zijn visitekaartje afgegeven.
Het is niet alleen hun eerste cd samen, het is tevens deel één van het project dat alle symfonieën van Mendelssohn zal omvatten. Een weinig revolutionaire daad, zou je denken: aan goede opnamen van symfonieën van Mendelssohn, al of niet compleet, hebben wij immers geen gebrek. Het is echter best interessant om de visie van de van oorsprong barok-specialist te kunnen horen, zeker nu hij voor een “modern” orkest staat.
De uitvoering is zonder meer goed. Manze dirigeert met veel oog voor het detail, maar ik mis de sfeertekening, het ‘plaatje achter de muziek’. Iets, wat zich voornamelijk in de derde symfonie, waarvoor Mendelssohn rijkelijk inspiratie in Schotland heeft opgedaan, wreekt.
Het is niet uitgesloten dat ik te veel naar Claudio Abbado heb geluisterd: het risico van cd’s hebben, men hecht er aan. Maar misschien moet ik niet te veel nadenken en gewoon genieten?
“Sit back and enjoy”, zo staat het op de achterkant van het boekje en er is niets op tegen om die woorden letterlijk te nemen. Al is het van de schitterend warme en natuurgetrouwe klank van de opname. En dan te weten dat ik het ik via gewone cd-speler en speakers heb beluisterd.
Gideon Kremer behoort tot de vurigste pleitbezorgers van de muziek van Weinberg. Het is ook niet de eerste keer dat hij diens muziek onder handen neemt. Met zijn Kremerata Baltica en een paar eminente gasten heeft hij al in 2014 Weinbergs kamermuziekwerken voor cd vastgelegd. En de live opname van Weinbergs vioolsonate die hij samen met Martha Argerich in Lugano maakte is terecht legendarisch geworden.
Kremers weinig subtiele manier van spelen en zijn bijna dierlijke gedrevenheid vormen de beste sleutel tot de muziek van de Pools-Russisch-Joodse componist die decennialang – zo niet vergeten dan verloren was geraakt in de mallemolen van de wereldgeschiedenis.
De opname van de eerste drie kamersymfonieën werd in juni 2015 live gemaakt in de Weense Musikvereinssaal. Zoals verwacht zijn Kremer en zijn ensemble meer dan ideaal voor de onstuimige muziek van de componist die grillig alle muziekwetten aan zijn laars leek te lappen.
Een voorproefje (in slechte kwaliteit): Chamber Symphony No. 2, Op. 147 – III Andante Sostenuto
De bewerking van het pianokwintet uit 1944 lijkt misschien overbodig, maar de toevoeging van slagwerken mist zijn uitwerking niet en maakt het werk monumentaler. Daarbij is de spanning om te snijden.
De vierde symfonie was het laatste werk dat Weinberg instrumenteerde. De toevoeging van de klarinetsolo mist zijn uitwerking niet en laat de luisteraar met open mond en naar adem happend achter. Wat zonder meer ook door de weergaloze spel van de klarinettist Mate Bekavac en de zeer gespierde directie van Mirga Grazynité-Tyla komt.
Dat het ‘opgepompte’ pianokwintet en de vierde symfonie iets beter klinken dan de andere werken is verklaarbaar: de opname is in de studio gemaakt.
MIECZYSŁAW WEINBERG
Chamber Symphonies; Piano Quintet
Kremerata Baltica, Gidon Kremer (dirigent en viool), Yulianna Avdeeva (piano), Andrei Pushkarev (slagwerken), Mate Bekavac (klarinet), Mirga Gražinité-Tyla (dirigent)
ECM 2538/39 4814604 • 155’ (2cd’s)
Wonderlijk hoe het sommige componisten vergaat. Niet, dat Moniuszko ooit een hot item was op de Europese bühnes, maar om hem dan zo helemaal te vergeten… nee, dat verdient hij niet.
afbeeldingen van opera’s en balletten van Moniuszko op de Poolse postzegels
Dat zijn muziek Pools-nationalistisch en de zingtaal Pools is moet geen belemmering zijn voor opera fanaten. Zeker, omdat zijn muziek, een soort kruising tussen Donizetti en Smetana, meer dan aangenaam is en de Poolse folklore zeer aanstekelijk.
Deze cd met Moniuszko’s balletmuziek is dan ook een echte sesam voor de Polen-liefhebber. Alle nationale dansen: mazurka, polonaise, krakowiak en meer passeren de revue. En dat er ook de zigeunerdansen tussen zitten? Ach, kniesoor die daarover begint: zigeuners zijn immers altijd een deel van de Poolse folklore geweest. Bovendien heeft Moniuszko ook de Poolse Roma’s in zijn operaoeuvre opgenomen: de onweerstaanbare ‘Gipsy Dans’ komt uit de opera Jawnuta uit 1836.
De dansparade opent, zoals het in Polen hoort, met een grote polonaise: ‘Concert Polonaise’ uit 1866. Zijn grootste hits Halka (de mazurka en de dansen van de bergbewoners uit die opera zijn een absolute hoogtepunt) en Straszny Dwór ontbreken uiteraard niet, maar zelfs de grootste fan wordt verrast, want: wie heeft er ooit van zijn ballet Monte Christo gehoord?
‘Funeral March’ vind ik een vreemde eend in de bijt: zelfs met de beste wil van de wereld kan je het werk geen dans noemen. Dit prachtige, requiem-achtige werk verdient meer dan weggestopt te worden tussen de ene en de andere vrolijkheid.
Als geen ander weet Antoni Wit hoe je met Moniuszko om moet gaan. Net als in zijn eerdere cd met de operaouvertures laat hij het Warsaw Philharmonic Orchestra de boel uit de pan swingen.
Vanwaar zo veel haast? Vat u het niet al te letterlijk op, alstublieft, want Liza Ferschtman heeft er jaren over gedaan eer ze besloten had het vioolconcert van Mendelssohn op te gaan nemen. Toen het eindelijk zo ver was, wist zij dan ook zeker hoe het moest. Maar de haast, die moet u ook letterlijk opvatten, want het tempo die Ferschtman neemt, bijgestaan door het fantastisch begeleidende Gelders Orkest onder Kees Bakels, liegt er niet om.
Het is wel even schrikken, maar gelukkig duurt het niet al te lang. Bij deel twee aangekomen neem de violiste de tempoaanduiding (Andante) wel degelijk serieus in acht en de rust keert weder. Het resultaat is een zonder meer fantastische en zeer spannende uitvoering van één van de beroemdste en meest geliefde vioolconcerten. Anders dan ik gewend ben, maar zo boeiend dat ik mij gauw gewonnen geef.
Met de uitvoering van het octet heb ik veel meer moeite. Het is een lieflijk, maar tegelijkertijd ook een zeer volwassen meesterwerkje van een zestienjarige, dat – eerlijk is eerlijk – vaak te zoetsappig wordt uitgevoerd. Een beetje meer pit is dus niet verkeerd. Maar de aanslag van Ferschtman en haar vrienden is feller dan fel, agressief bijna. Té, voor mij.
Felix’ zus Fanny over Scherzo, het derde deel van het Octet: “dat hele deel moet staccato en pianissimo worden gespeeld waarbij nu en dan tremulandi naar voren komen en de trillers met een bliksemende lichtheid langs komen; alles licht en vreemd maar tegelijk ook suggestief en innemend; men voelt zich in de wereld van luchtgeesten die half geneigd zijn om een bezemstijl te grijpen en elkaar in een luchtprocessie te achtervolgen. Tot besluit vliegt de eerste viool er met een vederlichte luchtigheid vandoor en is alles verdwenen”.
Die “bliksemde lichtheid van de luchtgeesten”, die mis ik. De uitstekende (live) opname klinkt zeer helder.
FELIX MENDELSSOHN
Violin Concerto, op.64
String Octet, Op.20
Liza Ferschtman (viool)
Het Gelders Orkest olv Kees Bakels
Itamar Zorman, Elina Vähälä, Corina Belcea (viool)
Krzysztof Chorzelski, Marc Desmons (altviool)
Sebastian Klinger, Antoine Lederlin (cello)
Challenge Classics CC72748 • 58’
Ooit heb ik geschreven dat ik naar de tijd verlang toen elke nieuwe opname van een symfonie van Mahler een feest was. Je had toen dan ook echte ‘dirigeer-kanonnen’ die zich met de Oostenrijkse meester der meesters bezighielden. Tegenwoordig gaat er geen dag voorbij zonder dat er ergens zijn muziek wordt uitgevoerd, tot in de diepste provincies toe.
Nu is Gustavo Dudamel een zeer charismatische dirigent, men houdt van hem en zijn vaak onconventionele aanpak. Maar: kunnen jonge honden, hoe begaafd ook, alles spelen?
Mahlers negende symfonie is voor mij zijn meest vooruitstrevende compositie. Tijdens het componeren was hij al doodziek en zijn angst voor (en het uiteindelijke aanvaarden van) de dood kunnen alleen de grootste dirigenten en de beste orkesten overbrengen. Bij Dudamel blijft het onderbelicht.
Onder zijn handen klinkt het ‘Rondo Burlesque’ als een slappe aftreksel van een vroege symfonie van Sjostakovitsj. Dudamel neemt een te rustig tempo aan en houdt zijn toon heel erg mild, waardoor het minder wrang en – inderdaad -‘burlesker’ wordt. Maar in het Adagio versnelt hij zijn tempi aanzienlijk. Het verschil met de opname van het KCO onder Bernstein bedraagt maar liefst drie minuten!
Hoe wilt u uw Mahler hebben? Fullsound, met alles erop en eraan en druipend van emoties? Ga dan voor Bernstein met het Koninklijk Concertgebouworkest. Maar als u aan de lijn doet en alles het liefst zo ‘light’ mogelijk wilt hebben dan is deze opname onder Dudamel voor u.
Gustav Mahler
Symfonie nr.9
Los Angeles Philharmonic olv Gustavo Dudamel
DG 4790924 • 86’
Op 24 december 2011 werd het Israel Philharmonic Orchestra vijfenzeventig jaar oud. Het verjaardagsfeest werd uitbundig gevierd met een concert waar je alleen maar van kan watertanden. De feestelijkheden vonden plaats in het Hangar 11 in Tel Aviv, een meer dan een prachtige locatie gesitueerd in de oude haven van de stad
Allereerst was er Zubin Mehta. De van oorsprong Indiase dirigent heeft zijn hart en ziel aan het orkest heeft verpand en als dank werd hij in 1981 door het orkest met “levenslang” beloond als hun artistiek directeur. Zijn uitvoering van de achtste symfonie van Beethoven stond als een huis, maar de bijdragen van de solisten hebben het puur orkestrale overschaduwd.
Evgeny Kissin schitterde in het eerste piano concert van Chopin. De klank was onmiskenbaar Pools, de romantiek volop aanwezig en de toeschouwers hadden tranen in hun ogen. En ik, gezeten op mijn gemakkelijke bank ik Amsterdam vond het beeld verdacht wazig worden.
De beide violisten, Julian Rachlin en Vadim Repin waren op hun eigen manier geniaal en aan elkaar gewaagd. Tegenover Rachlins een beetje dik aangezette, volbloed romantische klank stond een slanke toon van Repin. Nu is de door Repin gespeelde Poème van Chausson van een iets ander kaliber dan Introduction et Rondo Capriccioso van Saint-Saëns, maar de Sarabande uit de tweede Partita van Bach was in Rachlins handen als was zo kneedbaar.
Bronislaw Huberman
En dan is er de documentaire, over de beginjaren van het orkest. Wat je te zien krijgt is van een onschatbare waarde. Bronisław Huberman en zijn idealistisch plan, waarmee hij niet alleen één van de beste orkestra’s ter wereld heeft gecreëerd maar ook honderden levens heeft gered. Arturo Toscanini in actie. Jonge Bernstein spelend voor het jonge leger. Ontroerende familieverhalen…..
Trailer:
Ik denk niet dat de documentaire ooit op onze TV komt. Ga naar de winkel en koop de dvd. Ga er rustig voor zitten, neem er de tijd voor, geniet er van en laat je ontroeren.
Israel Philharmonic at 75
Solisten: Julian Rachlin, Vadim Repin (viool), Evgeny Kissin (piano)
Werken van Bach, Beethoven, Chopin, Chausson en Saint-Saëns
Euroarts 2059094 • 95’(concert) + 52’(documentaire)
Eén van de mooiste opnamen van het Sinfonia Concertante van Mozart, met Itzhak Perlman en Pinchas Zukerma werd opgenomen tijdens het Huberman Festival in 1982. Het Israel Philharmonic staat onder leiding van Zubin Mehta.
ENGLISH
The Israel Philharmonic Orchestra turned 75 years old on december 24, 2011. The anniversary was celebrated abundantly with a concert that was enough to make anyone’s mouth water. The festivities took place in Hangar 11 in Tel Aviv, an exceptionally beautiful location situated in the old port of the city.
First of all, there was Zubin Mehta. The conductor of Indian origin has devoted heart and soul to the orchestra, for which he was rewarded by being named Music Director for Life in 1981. His performance of Beethoven’s Eighth was rock solid, but the contributions of the soloists surpassed the orchestral virtuosity.
Evgeny Kissin was brilliant in Chopin’s First Piano Concerto. The sound, unmistakably Polish and highly romantic brought the audience to tears. As for me, on my comfortable couch in Amsterdam, my TV screen got suspiciously hazy.
Both violinists, Julian Rachlin and Vadim Repin were genial in their own way, and a match for each other. In contrast to Rachlin’s slightly emphatic, full-blooded, romantic sound, Repin’s tone was more transparent. I need to add that Chausson’s Poème played by Repin is in a different league than Saint-Saëns‘ Introduction et Rondo Capriccioso, but the Sarabande from Bach’s second Partita was as wax in Rachlin’s hands.
In addition there is a documentary on the early years of the orchestra. What we get to see here is invaluable. Bronisław Huberman and his idealistic plan, with which he not only created one of the greatest orchestras in the world but saved hundreds of lives as well. Arturo Toscanini in action. A young Bernstein performing for the young army. Moving family histories….
I doubt this documentary will ever be shown on Dutch TV. So go to the store and buy the dvd. Put your feet up, take the time for it, enjoy, and be moved.
Vertrouw een opera Riccardo Chailly toe en dan komt het goed. Het is hem aangeboren en het zit in zijn bloed. Net als Nederlanders, die – bij wijze van spreken dan – slapend kunnen fietsen zonder brokken te maken, kan Chailly slapend opera dirigeren en het resultaat wordt niet minder dan verbluffend.cHij heft zijn stokje op en …. daar gaan we!
Men zou de quote uit de film All about Eve kunnen citeren: “Fasten your seatbelts, it’s going to be a bumby night”. Dat is ook precies wat er in deze opname gebeurt. Het spettert, het zindert en het bubbelt, maar ook de ontroering is niet ver weg. Chailly is namelijk ook een lyricus zonder weerga. Dat hoor je al bij het eerste nummer op de cd: sinfonia uit I Vespri Siciliani. Je weet bij voorbaat al wat er gaat gebeuren. En dan noem ik de prelude tot de eerste akte van La Traviata niet eens!
Gelukkig heeft Chailly zich niet tot de bekende nummers beperkt en trakteert ons ook op balletscènes uit Jérusalem en ‘sinfonia’s’ uit Alzira, Il Corsaro en Giovanna d’Arco.
Wat een muziek en wat een uitvoering! Voor mij was deze cd één van de beste bijdragen aan het Verdi jaar 2013. Met dank aan Riccardo Chailly en Filarmonica Della Scala.
GIUSEPPE VERDI
Ouvertures en Preludes
Filarmonica Della Scala olv Riccardo Chailly
Decca 4783559 • 71’
En alweer word ik zowat knock-out geslagen door een onbekende werk van Mieczysław Weinberg. Niet zo zeer door zijn zeventiende symfonie die ik nog niet kende: die is zonder meer prachtig maar niet echt verrassend. Zijn Suite for Orchestra uit 1950 is dat wel.
Het werk is ontstaan in de voor Weinberg (en andere Sovjetcomponisten) moeilijke jaren vijftig, toen je niet zo zeker was van wat je wel/niet in je noten mocht zetten, alles kon zich immers tegen je keren.
Al in de eerste paar seconden van deel één, ‘Romance’, wordt ik gegrepen door de ongekende schoonheid van de melancholieke klank van de trompet, die in deel twee, ‘Humoresque’, plaats maakt voor vrolijke lichtvoetigheid. Het is net een springerig dansje, met een citaatje of twee uit Mahlers vierde symfonie. Deel drie, ‘Waltz’, lijkt sprekend op het overbekend walsje uit de de tweede Jazz Suite van Sjostakovitsj.
De negentien minuten durende Suite for Orchestra is niet anders dan een openbaring en de kans dat het een ‘hit’ kan worden is groot. Het verbaast mij dan zeer dat het werk zo lang verborgen is gebleven: de opname door het Siberian State Symphony Orchestra beleeft hier zijn wereldpremière.
De zeventiende symfonie, bijgenaamd Memory maakt samen met nummer 18 (War, there is no world more cruel ) en 19 (Bright May) een eenheid, een trilogie met de bijnaam ‘On the Treshhold of War’. Net als de andere twee symfonieën die al eerder door Naxos werden opgenomen heeft ook deze als thema de ‘The Great Patriottic War’, oftewel de tweede Wereldoorlog.
Had de achttiende als uitgangspunt het gedicht van Aleksandr Tvardovsky, zo is nummer zeventien gebaseerd op een gedicht van Anna Achmatova:
‘Your power and freedom
But in the treasure-house of the people’s memory
There will always remain
The incinerated years of war’
Net als de werken zelf is ook de uitvoering door het orkest uit Krasnoyarsk een openbaring. De dirigent Vladimir Lande heeft al in de eerdere opname laten zien hoeveel affiniteit hij met het muziek van Weinberg heeft, maar hier overtreft hij zichzelf nog.
MIECZYSŁAW WEINBERG
Suite for Orchestra (1950),Symphony No.17 ‘Memory’, Op.137
Siberian State Symphony Orchestra (Krasnoyarsk) olv Vladimir Lande
Naxos 8573565 • 64’
Tot mijn grote ergernis is Zemlinsky nog steeds een grote ontbrekende op de concertpodia en in opnamestudio’s. Na een kortstondige renaissance in de jaren negentig, voornamelijk te danken aan James Conlon en Riccardo Chailly, is het weer stil geworden rond Zemlinsky, één van de allergrootste Jugendstil-componisten van het fin de siècle. Vraag het maar aan een doorsnee muziekliefhebber: verder dan de Lyrische Symfonie komt hij niet. Mocht hij überhaupt de naam Zemlinsky kennen.
De liederen die op deze cd onder de verzamelnaam Zeven liederen van nacht en droom zijn opgenomen, dragen verschillende opusnummers in Zemlinsky’s oeuvre. De Duitse componist Richard Dünser heeft ze op thema bij elkaar gezocht en ze van een orkestarrangement voorzien – omdat ze volgens hem “om een orkest schreeuwen”. Nu vind ik orkestbegeleiding veelal aantrekkelijker dan enkel piano, maar of het hier zo goed heeft uitgepakt?
De liederen klinken beslist mooi, zeker omdat Jenny Carlstedt over een zeer prettige mezzostem met een warm timbre beschikt en haar voordracht bijzonder aangenaam is. Toch mis ik iets.
Wat het is, kan ik pas benoemen bij het beluisteren van Dünsers arrangement van het tweede strijkkwartet, waar hij een ‘chamber symphony’ van heeft gemaakt. Het is té mooi, waardoor het op den duur een beetje monochroom wordt. Wat ontbreekt, is de voor het oeuvre van de componist onontbeerlijke erotiek. Zonder dat is Zemlinsky Zemlinsky niet meer.
ALEXANDER ZEMLINSKY
Seven songs; Chamber Symphony (based on stringquartet no.2) arranged by Richard Dünser
Jenny Carlstedt (mezzosopraan), Lapland Chamber Orchestra olv John Storgärds
Ondine ODE 1272-2
Wat is de toegevoegde waarde aan een dvd-opname van een klassieke concert? Je luistert immers met je oren? Close ups kunnen soms behoorlijk storend zijn en je uit je concentratie kunnen halen. En je op de dirigent concentreren behoort ook niet altijd tot de grootste genoegens. Want zeg zelf: hoeveel Bernsteins lopen er rond?
De nog maar 37 jaar oude Letse dirigent Andris Nelsons behoort tot de weinige uitzonderingen: kijken naar zijn gezicht geeft je zo veel plezier dat je bij vlagen vergeet te luisteren. Bij wijze van spreken dan. Nelsons is iemand die de hele symfonie, inclusief alle aantekeningen, op zijn gezicht geprojecteerd lijkt te hebben. de vriendelijkheid waarmee hij de orkestleden toeknikt, maakt daarbij dat je van hem gaat houden.
De eerste maten van de Serenade No. 2 van Brahms vond ik een beetje tam: ik miste de spanning die de opname van de Berliner Philharmoniker onder Claudio Abbado zo bijzonder maakte. Ik miste ook de milde lyriek en het dansante. Als het gezicht van Nelsons er niet bij was…
Maar naarmate het concert vorderde hoe beter het werd. Met als bekroning zowat de mooiste lezing van de tweede symfonie, waarin Nelsons de melodielijnen tot het oneindige leek uit te spannen. Een ware sensatie.
Beide orkeststukken omlijstten Brahms’ magistrale Altrapsodie, met als soliste één van mijn geliefde mezzosopranen, Sara Mingardo. Ze begon een beetje schuchter en aarzelend, maar wist aan het eind de climax tot een absoluut maximum op te voeren. Wat een zangeres!
Zowel het koor van de Beierse radio (dirigent Gerald Hänsler) als het Lucerne Festival Orchestra zijn meer dan voortreffelijk. Het orkest verloochent zij ‘Abbado-verleden’ niet, maar de aanwijzingen van de jonge dirigent lijken ze nog extra te inspireren. Ja, er zijn van die concerten die je ook moet zien.
Hieronder de trailer van de uitgave:
JOHANNES BRAHMS
Serenade No.2, Alto Rhapsody, Symphony No.2
Sara Mingardo (alt)
Bavarian Radio Choir, Lucerne Festival Orchestra olv Andris Nelsons
ACC 20325
Basia con fuoco 