Mieczysław_Weinberg

The voice of the Viola in Times of Opression: viola as a voice for the persecuted

altviool voice of the viola

The viola sonata by Dick Kattenburg (1919-1944) consists of only one movement, allegro moderato. The reason is simple: before Kattenburg could complete the work, he was arrested during a raid in a cinema and sent to Westerbork on 5 May 1944. Two weeks later, on 19 May 1944, he was deported to Auschwitz, where he was murdered. Kattenburg was only 24 years old.

Max Vredenburg (1904 -1976) is now mainly known as co-founder of the National Youth Orchestra. In the 1920s he left for Paris where he studied with Paul Dukas and Albert Roussel, composers who influenced him greatly. In 1941 he fled to Batavia and in 1942 he ended up in a Japanese camp. He survived the war but a large part of his family was murdered in Sobibor and Auschwitz. He composed the Lamento in 1953 in memory of his sister Elsa.

altvioool VredenburgMax1

Max Vredenburg © Maria Austria MAI

The sonata by Mieczysław Weinberg, originally composed for clarinet and piano, is perhaps the most complex of all the other works on this CD. It is also the only composition that is not only sad: you can also recognize fragments of klezmer and Jewish folklore in it.

And if you think you recognize the opening measures of Beethoven’s Mondscheinsonate in ‘Adagio’, you are right. Those notes are indeed in it. Just as in the adagio, the final movement of Dmitri Shostakovich’s sonata. The work, dating from 1975, was his last composition, and shortly after the completion of the sonata he died of lung cancer.

I can only be brief about the performance: the absolute TOP! The sound that Ásdís Valdimarsdóttir elicits from her viola is of a rare beauty. It is so beautiful that it hurts. Listen to the Adagio of Weinberg’s sonata. Terrifying.

Marcel Worms, surely one of the greatest pianists/accompanists of our time, keeps himself a bit in the background, giving his Icelandic colleague all the honour of wearing glasses. But just listen carefully and experience how compassionate his contribution is. That’s what I think is called ‘partners in crime’. I can’t describe it any better.

Mieczysław Weinberg, Dick Kattenburg, Max Vredenburg, Dmitri Shostakovich
The voice of the Viola in Times of Opression
Ásdís Valdimarsdóttir (viola), Marcel Worms (piano)
Zefir Records ZEF 9657

Translated with www.DeepL.com/Translator

Article in Dutch: The voice of the Viola in Times of Opression: de altviool als stem voor de vervolgden

Forbidden Music in World WAR II: PAUL HERMANN

Advertenties

The voice of the Viola in Times of Opression: de altviool als stem voor de vervolgden

altviool voice of the viola

De altvioolsonate van Dick Kattenburg (1919-1944) bestaat uit maar één deel, allegro moderato. De reden is simpel: vóór Kattenburg het werk kon voltooien werd hij tijdens een razzia in een bioscoop opgepakt en op 5 mei 1944 naar Westerbork gestuurd. Twee weken later, op 19 mei 1944, werd hij naar Auschwitz gedeporteerd, waar hij werd vermoord. Kattenburg is maar 24 jaar oud geworden.

 

Max Vredenburg (1904 -1976) is tegenwoordig voornamelijk bekend als medeoprichter van het Nationale Jeugd Orkest. In de jaren twintig vertrok hij naar Parijs waar hij met o.a. Paul Dukas en Albert Roussel studeerde, componisten die hem zeer hebben beïnvloed. In 1941 vluchtte hij naar Batavia en in 1942 belandde hij in de Jappenkamp. Hij heeft de oorlog overleefd maar een groot deel van zijn familie werd vermoord in Sobibor en Auschwitz. Het Lamento componeerde hij in 1953 ter nagedachtenis van zijn zus Elsa.

altvioool VredenburgMax1

Max Vredenburg © Maria Austria MAI

De sonate van Mieczysław Weinberg, oorspronkelijk gecomponeerd voor klarinet en piano is misschien de meest complexe van alle andere werken op deze cd, het is ook de enige compositie die niet alleen maar treurig is: je kunt er ook flarden klezmer en Joodse folklore in herkennen.

En als u denkt in ‘Adagio’ de beginmatten van de Mondscheinsonate van Beethoven te herkennen dan heeft u gelijk. Die noten staan er wel degelijk in. Net zo trouwens als in het adagio, het slotdeel van de sonate van Dmitri Sjostakovitsj. Het uit 1975 stammende werk was zijn laatste compositie, vlak na de voltooiing van de sonate overleed hij aan longkanker.

Over de uitvoering kan ik maar kort zijn: een absolute TOP! De klank die Ásdís Valdimarsdóttir haar altviool ontlokt is van een zeldzame schoonheid. Het is zo mooi dat het pijn doet. Luister even naar het Adagio van de sonate van Weinberg. Huiveringwekkend.

Marcel Worms, toch wel een van de grootste pianisten/begeleiders van onze tijd houdt zich een beetje schuil, zijn IJslandse collega alle eer gunnend om te brilleren. Maar ga maar goed luisteren en ervaar hoe ontzettend meevoelend zijn bijdrage is. Zoiets heet ‘partners in crime’, denk ik. Beter kan ik het niet omschrijven.


Mieczysław Weinberg, Dick Kattenburg, Max Vredenburg, Dmitri Shostakovich
The voice of the Viola in Times of Opression
Ásdís Valdimarsdóttir (altviool), Marcel Worms (piano)
Zefir Records ZEF 9657

MIECZYSŁAW WEINBERG: Complete Sonatas for Violin and Piano

Weinberg vioosonatas

Ik weet wat ik riskeer door een ‘nieuwe Weinberg’ alweer de hemel in te prijzen, maar gelooft u mij maar: ik kan niet anders.

Niet dat ik niet twijfelde. Zeker bij de eerste beluistering had ik een beetje moeite met de violist, want om te zeggen dat zijn viool zingt.. nou, nee. Ik vond zijn spel te fel, te recht voor zijn raap.. . gewelddadig soms.

Het zingen kwam voornamelijk vanuit de piano, althans op het eerste gehoor, want hoe meer ik naar de cd’s luisterde hoe meer lagen ik in de vertolking van de – beide – solisten ontdekte.

Neem alleen al de ontroerende Lento in de tweede sonate, hier stond de tijd even stil. Ook, omdat het werk mij het meest aan filmmuziek deed denken. Als vanzelf doemden zwartwit beelden uit ‘Als de kraanvogels overvliegen’ voor mijn ogen, één van de ontroerendste films ooit, waar Weinberg muziek voor heeft gecomponeerd.

En wat een verschil met de Lento uit de derde sonate uit 1947! Hier zie je Sjostakovitsj al om de hoek kijken en toestemmend glimlachen. En hier was het dat ik Kalinovsky op zijn viool hoorde zingen en mij alweer over de prachtige aanslag van Goncharova verwonderde.

De eerste vier sonates zijn ontstaan tussen 1943 en 1947 en zijn, ondanks de grote Sjostakovitsj invloeden nogal behoudend van aard. Zeker nummer vier, voor mij de minst interessante van het viertal: ondanks het vurige pleidooi van beide solisten merkte ik dat ergens gaandeweg mijn aandacht verslapte.

Pas in de vijfde sonate uit 1953 komt de echte genie Weinberg weer te voorschijn: het was zijn eerste compositie dat hij voltooide nadat hij uit de gevangenis werd ontslagen. Luister naar het Allegro moderato waarin hij totaal verschillende thema’s tot één geheel weet te smeden.

Zijn zesde sonate is een beetje een buitenbeentje. Weinberg componeerde het in 1982, de première vond pas in 2007 plaats, elf jaar na zijn dood.


MIECZYSŁAW WEINBERG
Complete Sonatas for Violin and Piano
Grigory Kalinovsky (viool), Tatiana Goncharova (piano)
Naxos 857320-21  • 129’ (2cd’s)

Kremerata Baltica speelt MIECZYSŁAW WEINBERG

Weinberg2

Gideon Kremer behoort tot de vurigste pleitbezorgers van de muziek van Weinberg. Het is ook niet de eerste keer dat hij diens muziek onder handen neemt. Met zijn Kremerata Baltica en een paar eminente gasten heeft hij al in 2014 Weinbergs kamermuziekwerken voor cd vastgelegd. En de live opname van Weinbergs vioolsonate die hij samen met Martha Argerich in Lugano maakte is terecht legendarisch geworden.

Kremers weinig subtiele manier van spelen en zijn bijna dierlijke gedrevenheid vormen de beste sleutel tot de muziek van de Pools-Russisch-Joodse componist die decennialang – zo niet vergeten dan verloren was geraakt in de mallemolen van de wereldgeschiedenis.

De opname van de eerste drie kamersymfonieën werd in juni 2015 live gemaakt in de Weense Musikvereinssaal. Zoals verwacht zijn Kremer en zijn ensemble meer dan ideaal voor de onstuimige muziek van de componist die grillig alle muziekwetten aan zijn laars leek te lappen.

 

Een voorproefje (in slechte kwaliteit): Chamber Symphony No. 2, Op. 147 – III Andante Sostenuto

De bewerking van het pianokwintet uit 1944 lijkt misschien overbodig, maar de toevoeging van slagwerken mist zijn uitwerking niet en maakt het werk monumentaler. Daarbij is de spanning om te snijden.

De vierde symfonie was het laatste werk dat Weinberg instrumenteerde. De toevoeging van de klarinetsolo mist zijn uitwerking niet en laat de luisteraar met open mond en naar adem happend achter. Wat zonder meer ook door de weergaloze spel van de klarinettist Mate Bekavac en de zeer gespierde directie van Mirga  Grazynité-Tyla komt.

Dat het “opgepompte” pianokwintet en de vierde symfonie iets beter klinken dan de andere werken is verklaarbaar: de opname is in de studio gemaakt.


MIECZYSŁAW WEINBERG
Chamber Symphonies; Piano Quintet
Kremerata Baltica, Gidon Kremer (dirigent en viool), Yulianna Avdeeva (piano), Andrei Pushkarev (slagwerken), Mate Bekavac (klarinet), Mirga Gražinité-Tyla (dirigent)
ECM 2538/39 4814604 • 155’ (2cd’s)

Meer Weinberg (selectie):
MIECZYSŁAW WEINBERG. Suite for Orchestra; Symphony No.17 ‘Memory’

War – there is no word more cruel

WEINBERG: vioolconcert

DIE PASSAGERIN (Пассажирка)

MIECZYSŁAW WEINBERG: Complete Sonatas for Violin and Piano

 

 

MIECZYSŁAW WEINBERG. Suite for Orchestra; Symphony No.17 ‘Memory’

weinberg-17

En alweer word ik zowat knock-out geslagen door een onbekende werk van Mieczysław Weinberg.

Niet zo zeer door zijn zeventiende symfonie die ik nog niet kende: die is zonder meer prachtig maar niet echt verrassend. Zijn Suite for Orchestra uit 1950 is dat wel.

Het werk is ontstaan in de voor Weinberg (en andere Sovjetcomponisten) moeilijke jaren vijftig, toen je niet zo zeker was van wat je wel/niet in je noten mocht zetten, alles kon zich immers tegen je keren.

Al in de eerste paar seconden van deel één, ‘Romance’, wordt ik gegrepen door de ongekende schoonheid van de melancholieke klank van de trompet, die in deel twee, ‘Humoresque’, plaats maakt voor vrolijke lichtvoetigheid. Het is net een springerig dansje, met een citaatje of twee uit Mahlers vierde symfonie. Deel drie, ‘Waltz’, lijkt sprekend op het overbekend walsje uit de de tweede Jazz Suite van Sjostakovitsj.

De negentien minuten durende Suite for Orchestra is niet anders dan een openbaring en de kans dat het een “hit” kan worden is groot. Het verbaast mij dan zeer dat het werk zo lang verborgen is gebleven: de opname door het Siberian State Symphony Orchestra beleeft hier zijn wereldpremière.

De zeventiende symfonie, bijgenaamd Memory maakt samen met nummer 18 (War, there is no world more cruel ) en 19 (Bright May) een eenheid, een trilogie met de bijnaam ‘On the Treshhold on War’. Net als de andere twee symfonieën die al eerder door Naxos werden opgenomen heeft ook deze als thema de “The Great Patriottic War”, oftewel de tweede Wereldoorlog.

Had de achttiende als uitgangspunt het gedicht van Aleksandr Tvardovsky, zo is nummer zeventien gebaseerd op een gedicht van Anna Achmatova:

‘Your power and freedom
But in the treasure-house of the people memory
There will always remain
The incinerated years of war’

Net als de werken zelf is ook de uitvoering door het orkest uit Krasnoyarsk een openbaring. De dirigent Vladimir Lande heeft al in de eerdere opname laten zien hoeveel affiniteit hij met het muziek van Weinberg heeft, maar hier overtreft hij zichzelf nog.

Op Spotify is alleen de vierde deel uit de Suite, ‘Polka’,  te vinden:


MIECZYSŁAW WEINBERG
Suite for Orchestra (1950),Symphony No.17 ‘Memory’, Op.137
Siberian State Symphony Orchestra (Krasnoyarsk) olv Vladimir Lande
Naxos 8573565 • 64’

Voor meer Weinberg zie ook:

Kremerata Baltica speelt MIECZYSŁAW WEINBERG
MIECZYSŁAW WEINBERG: ‘THE PASSENGER’. English traslation
War – there is no word more cruel
MIECZYSŁAW WEINBERG: Complete Sonatas for Violin and Piano

MIECZYSŁAW WEINBERG: ‘THE PASSENGER’

 61bf1t6tdfl-_sl1000_

Time: early sixties. The war not yet forgotten, perhaps, but  definitely over. It is possible to be happy again, and enjoy life.

vlcsnap-passengerneostf00001

Amongst the passengers on the ocean liner is a German diplomat, on his way to Brazil with his wife Lisa to occupy an important diplomatic position.  Suddenly,  a strange woman appears and  confronts Lisa with her past. Completely shattered, Lisa feels forced to confess her past to her husband. She was an active SS member, and worked as an Aufseherin in Auschwitz. The strange woman reminds her of Martha, a Polish prisoner whose death she thinks she is responsible for.

vlcsnap-passengerneostf00011

Whether the strange woman really is Martha, or guilt makes Lisa imagine it remains uncertain. In her mind Lisa returns to the Hölle and relives the events of the past.

SONY DSC

“Die Passagerin” (Пассажирка) was the first opera by Mieczysław Weinberg, a Polish Jew who fled to the Soviet Union in 1939.

The Russian libretto (author: Alexander Medvedev) is based on an autobiographical novella by the Polish author Zofia Posmysz. Posmysz wrote her – partly fictional – meeting with her former Aufseherin in the “I” form, but from the perspective of the guard.

Weinberg composed the opera in 1968, when antisemitism in Poland and Russia again was at its height. This might have been the main reason the opera received its premiere performance only in 2006, in concert form.

The stage premiere took place in Bregenz in 2010 in an outstanding production by David Pountney. Together with set designer Johan Engels he had created a gigantic ship, with the action taking place on two levels. Present events took place on the top deck, where white and blue (heaven?) were the predominant colours.  The dark past was consigned to the lowest levels of the ship, like the subconscious.

passengerstagehdl416

Most of the opera is sung in German and Russian, but Martha sings her two big arias in Polish. We also briefly hear Czech, French and Greek.

Nothing in the opera leaves you cold, but the emotional highpoint for me is the moment Bach’s Chaconne in D is played instead of the Waltz ordered by the camp commander, with which Tadeusz (Martha’s fiance) seals his faith.

passenger

Teodor Currentzis has never been my favorite conductor, but he surpasses himself here. I had never heard him conduct with so much competence and passion.

Every role (and there are many!) is sung admirably. Elena Kelessidi is a most moving Martha. Artur Rucinski’s Tadeusz shows why he has made it to the top list of baritones. Svetlana Doneva (Katja) and Roberto Saccà (Walter) also manage to impress me.

But they all pale in comparison to Michelle Breedt. Her perfectly used voice has every human feeling in it. Love, fear, superiority or damaged ego, she is able to depict all of them equally. For her role as Lisa alone she definitely deserves an Oscar!

Trailer from the production:

 English translation: Remko Jas

Mieczysław Weinberg
The Passenger
Michelle Breedt, Roberto Saccà, Elena Kelessidi, Artur Rucinski, Svetlana Doneva a.o.
Wiener Symphoniker conducted by Teodor Currentzis
Director: David Poutney
Arthaus 109080

For the Dutch version see: DIE PASSAGERIN (Пассажирка)
Interview with Michelle Breedt:
MICHELLE BREEDT interview in English

MICHELLE BREEDT interview in English

breedt

I have a huge fondness for South-African mezzo-soprano Michelle Breedt. I admire her charisma, how she embodies the life of a character, and her voice, of course: soft, round and warm. With the high register of a soprano, but with darker colours, and a calm, unforced lower register. Unmistakably a mezzo.

In 2004 (revival: 2011) the Netherlands got to hear her live on stage for the first time. She sang Octavian in Der Rosenkavalier by Richard Strauass at the National Opera. One of the most famous pants roles so many mezzos seem to play their fair share of.

breedt-met-schwanewilms

Michelle Breedt (Octavian) and Anne Schwanewilms (Marschallin) in Amsterdam. Foto: Monika Rittershaus

Besides Octavian, Breedt has other (young) men and boys in her repertory. Cherubino, of course, but also Chérubin by Massenet, Stefano (Roméo et Juliette), Nicklausse (Contes d’Hoffmann), Idamante (Idomeneo) and Annio (La Clemenza di Tito).

She also sings Carmen, of course, and Charlotte, Brangäne and Mélisande, but what really sets her apart from her colleague mezzos is the number of modern and contemporary roles in her repertory. Roles in modern and forgotten operas which she studies with a dedication that is typical of her and which she brings to life so memorably. Roles that demand a bigger than usual acting ability because her characters often move between good and evil.

Take for example Mère Marie in Poulenc’s Dialogues des Carmélites (a role she sang in november 2015 at the National Opera in Amsterdam), a woman who, for many people,  stands for religious fundamentalism.

michelle-breedt-marie

Michelle Breedt (Mère Marie), Sally Matthews (Blanche) Amsterdam, 2015.  Foto: Hans van de Boogaard

Is that really the case, though? What does Breedt think of this herself?  Of Marie, but also of those other two unconventional characters: Lisa in Die Passagierin  by Weinberg, and Cayetana, Duchess of Alba in Goya by Menotti.

The day we spoke to each other, Breedt was in Spain, singing Fricka at the Oviedo Summer Festival.

breedt-fricka

Michelle Breedt as Fricka

“I am not very fond of Fricka. It is a wonderful role, of course, very dramatic too in her confrontation with Wotan. To me, Fricka is too one-dimensional, too certain of herself and her own truth. Only she knows what is good. No, if it has to to be Wagner, give me Brangäne. Brangäne has doubts, which make her react spontaneously and emotionally. I can do so much more with that.”

Breedt (Brangäne) with Iréne Theorin (Isolde):

(meer…)