Soile Isokoski, een ster voor de fijnproevers

Isokoski

Beroemd is zij wel, maar het is niet de beroemdheid van een Pavarotti of een Bartoli. Nog steeds kan ze makkelijk incognito de straat op, maar de echte stemliefhebber weet wel beter, en haar fans volgen haar optredens overal ter wereld.

Haar carrière begon in 1987 toen ze de tweede prijs won in Cardiff, maar het is pas een jaar of vier geleden, dat haar naam werkelijk werd bevestigd. Genegeerd door de grote platenmaatschappijen moest ze het hebben van haar optredens en van mond op mondreclame.

Voor het eerst hoorde ik haar als donna Elvira in Parijs, met Bo Skovhus als don Giovanni. Het was Skovhus voor wie ik de reis ondernomen had, en het was Soile Isokoski die mijn hart sneller deed kloppen. Haar Elvira was hartverscheurend en meelijwekkend, ja, bij haar kon ik me al die tranen om de verleider voorstellen.


Het is ook uitgerekend Bo Skovhus, met wie Isokoski het Italienisches Liederbuch van Hugo Wolf heeft opgenomen, met aan de piano Marita Viitasalo, haar vaste begeleidster. De miniatuurtjes van Wolf hebben nooit betere protagonisten gehad, want de beide stemmen hebben heel veel gemeen: perfecte dictie, muzikaliteit, het grote kunst om met je stem alleen te kunnen ‘acteren’, en een ietwat zoetig timbre.

Voor haar uitvoering van de Vier letzte Lieder van Strauss heeft zij, volkomen terecht, een Grammy Award gekregen en haar opname van Finse liedjes (alles op Ondine) hoort bij iedere liedliefhebber thuis.


Hugo Wolf
Italienisches Liederbuch
Soile Isokoski (sopraan), Bo Skovhus (bariton), Marita Viitasalo (piano)
Ondine ODE 998-2 (2cd’s)

In conversation with Marilyn Horne

Horne

It’s so simple: you dial a phone number. A dark, warm, sweet voice answers the call with: “Hello, with Marilyn”. And gone are the nerves. We talk much longer than the half hour time limit I’ve got. And there is plenty of laughter.

On 16 January 2003 she turned seventy and at the same time she celebrated her official debut fifty years ago. To mark the occasion, she released a CD, which she compiled herself. ” Have you heard it yet?” she asks. ” I’ m quite proud of it. It contains both studio and live recordings. All chosen by myself”.

Horne cd 70

“Seventy, my God, where did the time go? I made my debut in opera when I was twenty years old, but I sang my entire life. I actually made my debut when I was two years old, so I’ve been singing for almost 50 years. My father was a semi-professional singer, a tenor with a beautiful voice. He was my first teacher, my mentor. I started singing lessons when I was 5 years old, something I won’t recommend to anyone. Too early.”

When she was twenty her father died. And she left for Europe. Was there any connection?
“Pure coincidence. My European plans were already fixed for some time. He developed an acute form of leukaemia, and at that time you died of it quickly. He was diagnosed on Sunday and was already dead on Wednesday. But I was on my way to Europe. With a Dutch ship by the way, which was called ‘Maasdam’.”

HorneNorma

Marylin Horne started out as a soprano and then became one of the greatest mezzo’s in history.
“Young girls don’t have low notes, and I was a young girl. As I got older, I was asked more and more if I was sure that I was a soprano, well, I was sure of that. In the Gelsenkirchen opera I sang heavy soprano roles, like Minnie in La Fanciulla del West. And Marie in Wozzeck, a role that brought me fame and happiness. I sang it in Covent Garden, and later in Los Angeles. Luckily there are pirate recordings so I can listen to them now. I am very grateful to the ‘pirates’ because I never recorded my own performances. And it’s live. When you’ re an opera singer, you sing opera live, on stage.”

Marilyn Horne sings Marie in Wozzeck in a pirate recording from 1966:

Her repertoire is huge: from Gesualdo to contemporary music, opera, songs and musicals.

“And film” she adds. “In fact, I sang everything that was possible. I was a kind of chameleon, able to change the necessary colours. Looking back at my career, I wonder: why was I in such a hurry? I strongly advise my students against that.”

More good advice?
“Work on your technique, that’s the most important thing”.

Did she have an example? An idol?
“In my childhood Lily Pons. Especially in her aria from Lakmé. And in my puberty, Renata Tebaldi. Still, by the way.”

Does she have an explanation for the immense popularity of opera in recent years?
“Yes, I do! The subtitles!”

The subtitles?
“Absolutely! Listen, a few days ago I was in the MET, for La Bohème. I myself once sang both Mimi and Musetta and now for the first time I could follow what the others had to say”.

Marilyn Horne sings Musetta in 1962:

She laughs and starts coughing. She didn’t catch a cold, did she?
“A little bit. But I do take care of myself. And in a moment I get in a cab and drive to the pool, because I’m addicted to aquarobics”.

Will she ever come to the Netherlands again?
“I’d love to, because it’s been so long! I don’t even remember when it was last! But you have to be asked for that first, don’t you?”

Marilyn Horne sings ‘Somewhere’ from Bernstein’s West Side Story:

Translated with http://www.DeepL.com/Translator

Benjamin Frankel: from watchmaker’s apprentice to the sound wizard

Benjamin Frankel, by Lida Moser, 1953 - NPG x45316 - © National Portrait Gallery, London
In 1957 Benjamin Frankel moved to Switzerland. In England, his homeland, he was mainly known as a film composer. No wonder, because to his name is music for more than 100 films, including classics such as The Seventh Veil, The Night of the Iguana and Curse of the Werewolf.

The night of the Iguana:

In Switzerland he finally found the peace to engage in serious(er) music. In 15 years (Frankel died in 1973) he composed eight symphonies and one opera.

Benjamin Frankel was born in London in 1906 into a Polish-Jewish family. At the age of fourteen he was apprenticed to a watchmaker. Luckily for him, his talent was soon discovered. For a while he played with the idea of becoming a Jewish composer alla Bloch. He considered himself an ‘English Jew’ or a ‘Jewish Englishman’, which did not prevent him from marrying a non-Jewish woman. An act that caused a break with his family.

His musical language is not easy to describe. In the fifties he studied serialism and regularly applied it in his own compositions, yet his works do not sound atonal anywhere. Perhaps the best example of this is the viola concerto, which is very melodic, romantic and yet uses the twelve-tone technique.

Frankel composed his violin concerto – at his request – for his friend Max Rostal. The premiere took place in 1951 at the Festival of Britain. The concert is entitled In Memory of Six Million and embodies Frankel’s personal commitment to the fate of the European Jews.

The beginning reminds me of Korngold’s violin concerto and in the fourth movement I encounter Mahlerian ‘tunes’: there is also a quote from ‘Verlorne Müh’ from his Wunderhorn songs.

Live recording by Max Rostal:

Ulf Hoelscher, who rehearsed the concerto with Max Rostal, plays it virtuoso and with an intense involvement.

frankel-front

Benjamin Frankel
Concerto for Violin and Orchestra op.24 (In memory of the six milion)
Viola concerto op.45
Serenata Concertante for Piano Trio and Orchestra op.37
Ulf Hoelscher (violin), Brett Dean (viola), David Lale (cello)
Queensland Symphony Orchestra conducted by Werner Andreas Albert
CPO 9994222

frankel-kw
Frankel’s first three string quartets were first performed by the Blech Quartet in 1947 and 1949 respectively, and the fourth was premiered in 1949 by the very young Amadeus Quartet (where were the recording engineers then?).

Frankel’s gift for a light-hearted approach to serialism can be heard in his fifth string quartet. The work, which dates from 1965, is an example of the composer’s unique ability to transform the atonal into a melody.

The unsurpassed company CPO, which revealed Frankel’s music to the world, deserves all praise; also for the splendid explanations with music examples written by Buxton Orr, Frankel’s pupil and friend.

Benjamin Frankel
Complete String Quartets
Nomos Quartett
CPO 999420

In Dutch:
Benjamin Frankel: van horlogemakersleerling tot de klanktovenaar

Il trovatore van Dmitri Tcherniakov, naar de opera van Verdi

https://exlibris.azureedge.net/covers/3760/1153/0408/6/3760115304086xxl.jpg

De Munt in Brussel baarde in de zomer van 2012 opzien met een nieuwe Il trovatore, geregisseerd door de toen ‘rising star’ Dmitri Tcherniakov. Ik was er niet bij en daar heb ik nooit spijt van gehad.

Een gewaarschuwd mens telt voor twee, dus ik ben in juni 2012 niet naar Brussel gegaan om daar de in álle opzichten nieuwe Il trovatore – naar de opera van Verdi – te gaan aanschouwen. De waarschuwing kwam van Marina Poplavskaya, de sopraan die Leonora zong. Op haar Facebook-pagina zei ze: “Je wilt niet zien wat wij het publiek hier gaan voorschotelen.”

Nu ligt de opera in mijn dvd-speler en nog voordat ik eraan begin, krijg ik een tweede waarschuwing. Deze keer van het operahuis zelf. “Om te beantwoorden aan het dramaturgische concept van de regisseur zijn de rollen van Ines en Ruiz, alsook bepaalde tussenkomsten van het koor toegewezen aan andere zangers van de productie.”

Het nieuwe verhaal: er is ooit iets gebeurd, jaren geleden. Om het verhaal erachter te ontrafelen en de ware toedracht te leren kennen, brengt Azucena alle betrokkenen bij elkaar en sluit ze op in een flat. Zo beginnen we aan een nachtmerrieachtige reis, waarin het verleden en het heden door elkaar lopen.

Trovatore Brussel scenefoto


© Bernd Uhlig 2012

Regisseur Dmitri Tcherniakov is een meester in het creëren van spanning en zijn personenregie is weergaloos. Ik zit ademloos te kijken. Alleen heeft het allemaal niets maar dan ook niets met Il trovatore van Verdi te maken.

Er wordt ontegenzeggelijk goed gezongen in de voorstelling. Misha Didyk is een perfecte Manrico. Groots en stralend en gezegend met een perfecte hoogte. Ook Marina Poplavskaya kan mij bekoren, al gaat er iets duidelijk mis in ‘D’amor sull’ali rosee’ (aanwijzingen van de regisseur?).

Scott Hendricks is een zeer betrouwbare bariton, die je in alle mogelijke rollen kunt inzetten. Zeker ook omdat hij zo’n voortreffelijke acteur is. Ook als Luna stelt hij niet teleur en op zijn ‘Il balen del suo sorriso’ valt weinig aan te merken, al had ik er meer ‘morbidezza’ in willen horen.

Sylvie Brunet-Grupposo is een zeer indrukwekkende Azucena. Ze heeft een grote, diepe stem en een sterke présence. Een beetje moeite heb ik met haar registerovergangen; in mijn oren klinkt het alsof ze met twee stemmen tegelijk zingt.

Ook Giovanni Furlanetto levert goed werk in de rol van Ferrando (hier onherkenbaar toegetakeld als een boekhouder op leeftijd). Met zijn mooie, diepe bas en dito voordracht completeert hij het vijftal protagonisten.

Het orkest speelt onder leiding van Marc Minkowski zonder meer goed. Ik zou alleen wat meer passie willen horen. Het uitmuntend zingende koor is naar de orkestbak gedelegeerd, dus eigenlijk bestaan ze niet. Of alleen in de verbeelding, of zo.

Mijn meeste collega’s waren zeer enthousiast over de productie. Ze roemden de spanning en de deconstructie, en ik ben het helemaal met ze eens. Alleen: waarom werd de opera niet omgedoopt tot Vijf slachtoffers van misverstanden van Tscherniakov, in plaats van door te gaan als Il trovatore van Giuseppe Verdi?

Hieronder de eerste tien minuten van de opera:

<iframe width=”560″ height=”315″ src=”//www.youtube.com/embed/7E0gt4hkTWU” frameborder=”0″ allowfullscreen></iframe

Giuseppe Verdi
Il Trovatore
Misha Didyk, Marina Poplavskaya, Scott Hendricks, Sylvie Brunet-Grupposo, Giovanni Furlanetto
Choirs de la Monnaie (Chorus master Martino Faggiani) en Orchestre symphonique de la Monnaie onder leiding van Marc Minkowski
Regie: Dmitri Tcherniakov
BelAir Classiques BAC 108

IL TROVATORE. Discografie

IL TROVATORE in Amsterdam 2015

Brigitte Fassbaender: ‘zangerig’ is het toverwoord

Fassbaender

In de oorspronkelijk EMI-uitgave (74767972) waren de teksten niet bijgeleverd. Een euvel, maar echt nodig waren ze niet: Fassbaender articuleert zo goed dat ieder woord duidelijk verstaanbaar is, zonder dat het afbreuk doet aan de muziek.

Haar Mahler is zeer gevoelig, gezongen met compassie. Soms worden haar emoties haar de baas (Lieder eines fahrenden Gesellen), maar ik vind het niet erg. Mahler kan het hebben.

Arnold Schönberg is andere koek. Zijn cyclus Das Buch der hangenden Garten componeerde hij in 1908, en al is het niet gespeend van emoties, toch is het strikt atonaal. In een interview met Thomas Vogt bekent Fassbaender dat het niet makkelijk was om de liederen te leren zingen, toch vindt zij ze ‘zangerig’ geschreven. En zo vertolkt zij ze ook, zangerig, alsof zij Schumann staat te zingen.

De liederen van Milhaud zijn een hoofdstuk apart: was Mahler een voorgerecht en Schoenberg een (zwaar) hoofdgerecht, zo zijn de Chanson de la négresse net een luchtig dessert. Ondanks de verre van vrolijke teksten zijn ze licht en dansant, en ze liggen prettig in het gehoor.


Gustav Mahler, Arnold Schönberg, Darius Milhaud
Brigitte Fassbaender (mezzosopraan)
Irwin Gage & Aribert Reimann (piano)

Rosa Raisa: from the Bialystok ghetto to La Scala in Milan

rosa-raisa-francesca-da-rimini-copy

Rosa Raisa as Francesca da Rimini

It is now quite some time ago that I visited a very dear (and very sick) friend, who was once a celebrated opera singer. When she asked me what I was working on at the moment, I started to hum ‘L’altra notte’ from Boito’s Mefistofele. She joined me and sang the whole aria out loud, with her – still intact, beautiful, voice. She said: “Yes, that is a great aria to sing. You can put all your emotions into it”.

It is indeed a very emotional aria, so it is no wonder that almost every soprano has it in her repertoire. Callas, Tebaldi, Price, Miricioiu, Gheorghiu …… all of them have sung or recorded it at some point.

But I would like to dwell for a moment on the singer who was once world-famous but who is now almost forgotten and whose interpretation of that aria always reminds me of my – now deceased – friend: Rosa Raisa.

Raisa recorded the aria in 1923 and it has been released on several labels in the meantime. Her singing is intense, according to the best veristic traditions, but still light. Her coloratura and high notes are exemplary, and yet they do not degenerate into ‘beautiful singing’ in itself. No wonder she was the best Norma of her generation.

Raisa sings ‘Casta Diva’ in a 1920 recording:

TURANDOT

Rosa_Raisa_as_Turandot,_1926

I think even the biggest opera novice knows Puccini’s Turandot. If not the entire opera then at least ‘Nessun Dorma’ one of the best known tenor arias ever. The premiere took place on 25 April 1926 at La Scala in Milan and the demanding role of the ice-cold Chinese princess whose heart thaws after a warm kiss from an unknown prince was created by the famous Italian soprano Rosa Raisa.

Raisa Turandot poster

Below: Rosa Raisa teaches the announcer how to pronounce the name ‘Turandot’:

Well, Italian…  Raisa (Raitza Burchstein), daughter of Herschel and Frieda Leia Krasnatawska) was born on 30 May 1893 in Bialystok. After the great pogrom in 1906 (when Raisa was not yet fourteen) she managed to escape from Poland with her cousin and his family and ended up on the island of Capri. There she met Dario Ascarelli and his wife Esther, who not only discovered her talent but also paid for her studies at the Conservatory of Naples.

At the age of twenty she was hired by the opera house in Parma where she had great successes in Verdi’s Oberto and Ballo in Maschera, among others. The same year she was engaged by the Chicago-Philadelphia Opera Company and with them she made her North American debut as Mimi (La Bohème) in Baltimore. Her partner was Giovanni Martinelli of the Metropolitan Opera.

Rosa_Raisa_as_Aida_(1914)

Rosa Raisa as Aida

In 1914 she made her debut as Aida at the Royal Opera House in London, with Enrico Caruso at her side. Her next role there was Helen of Troy  (Boito’s Mefistofele), with Claudia Muzio, John McCormack and Adamo Didur.

REPERTOIRE

Rosa Raisa Rachel

Rosa Raisa as Rachel (La Juive)

Her repertoire was immense, just think of such diverse operas (I will only mention a few) as Il Trovatore, La Juive, La Fanciulla del West, Suor Angelica, La Battaglia di Legnano, Francesca da Rimini, Falstaff, Don Giovanni, Lohengrin, Tannhäuser, Les Huguenots, Isabeau, Die Fledermaus and La Fiamma. She also sang art songs.

Below Raisa sings ‘None but the Lonely Heart’ by Tchaikovsky in a recording from 1920:

In 1915 she met the Italian baritone of Sephardic Jewish descent Giacomo Rimini, whom she married five years later. Together they sang hundreds of concerts, mainly in the USA. They always concluded their performance with ‘La ci darem la mano’ (Don Giovanni). She invariably ended her solo concerts with the Yiddish ‘Eili, Eili’.

Below ‘Eili Eili’ and ‘Oyfn pripetshik’. Both recordings were made in 1918:

In 1936 in Detroit she sang the role of Leah in Il Dibuk by Lodovico Rocca. It was one of her last performances. Raisa died of bone cancer in 1963. It is difficult to judge her voice purely from her recordings: one misses the visuals and the magic of her charisma. Her contemporaries described her stage presence as nothing less than thrilling.

Anyone who wants to know more about her should read ‘Rosa Raisa. A Biography of a Diva’ written by Charles Mintzer.

Raisa boek

Below is Rosa Raisa in an interview with her biographer:

Rosa Raisa on Spotify:


 

Translated with http://www.DeepL.com/Translator

Thomas Hampson breekt lans voor de Amerikaanse muziek en dichtkunst

Hampson America

Thomas Hampson is al decennialang een onvermoeibare ambassadeur van art songs van Amerikaanse componisten, alsook van de Amerikaanse dichtkunst. In 1991 nam hij voor Teldec cd op met ‘Duitse’ liederen van Charles Ives, Charles Tomlinson Griffes en Edward MacDowell

Griffes ‘Mein Herz ist wie die dunkle Nacht’:

In 1997 kwam bij EMI To the Soul uit, met liederen op teksten van Walt Whitman.

Die namen ontbraken dan ook niet op de recitals die hij in 2001 in Salzburg gaf, en die een onderdeel waren van wat een ‘Hampson Project’ heette. Het thema van dit minifestival (er was ook een symposium) was de Amerikaanse poëzie, door verschillende, dus niet alleen Amerikaanse componisten getoonzet. Hampson deed meer dan zingen alleen. Hij leidde de liederen in, gaf er commentaar op en vertelde over de componisten, dichters, schrijvers en tradities.

Thomas Hampson over ‘American Songbook’

Tot grote vreugde van een ieder die de Amerikaanse muziek en poëzie een warm hart toedraagt zijn er een paar jaar geleden drie van die recitals, van resp.12 (en niet 15), 17 en 22 augustus 2001 op twee cd’s uitgebracht. Hampson zingt zoals we het van hem gewend zijn: gecultiveerd en mooi, en zijn dictie en tekstbehandeling zijn voorbeeldig.

Als bonus krijgen we drie liederen van Korngold, afkomstig van het project Verboden en verbannen, uit Salzburg 2005.

Deze clip is niet afkomstig van de cd’s (noch op You Tube noch op Spotify te vinden), maar het illustreert de betrokkenheid van Hampson met de muziek en dichtkunst uit zijn vaderland:

I hear America singing
Liederen van MacDowell, Bacon, Rorem, Bernstein, Rorem, Bridge, Bacon, Griffes, Hindemith, Korngold e.a.
Thomas Hampson (bariton), Wolfram Rieger, Malcolm Martineau (piano)
Orfeo C 707 0621 (2 cd’s)