opera/operette/liederenrecitals

Looking East: vooruitstrevende traditie verpakt in goede noten

hamburg-cover

Goede muziek is veel meer dan alleen maar een klank, een melodie of een akkoord.
Tonaal of niet – het moet je hersenen prikkelen, je ziel raken, of je diepste gevoelens en verborgen verlangens naar boven brengen. Zulke muziek schrijft Jeff Hamburg.

Werkend vanuit zijn achtergrond (hij werd in Philadelphia geboren in een familie van Joodse immigranten uit Oekraïne), creëert Hamburg een wereld waarin traditie geen doel op zichzelf is, en waarin eigen herinneringen verstrengeld raken met een soort collectief geheugen.

In 1984 schreef Hamburg de muziek voor de voorstelling Dibboek van toneelgroep Baal, die ik me nog wezenlijk herinner, niet in de laatste plaats vanwege de muziek.

Een paar jaar geleden was hij een van de initiatiefnemers van een groep componisten die af wilden van ‘de piep-knormuziek’, maar behoudend is hij allerminst. Zijn uiterst melodieuze composities zijn behoorlijk vooruitstrevend, niet zozeer in vorm, als wel in instrumentatie.

Op het Nederlandse label Future Classics zijn veel van zijn composities verschenen, waaronder de in 2003 opgenomen liederen en kamermuziekwerken. Parels zijn het, stuk voor stuk, beginnend met de door sopraan Nienke Oostenrijk in drie talen prachtig gezongen ode aan Jerusalem, en eindigend met het wondermooie strijkkwartet Hashkivenu. Het strijkkwartet refereert aan een Joods Vrijdagavondgebed en vrijelijk voortborduurt op de niet zo lang geleden gevonden schets van de in Sobibor vermoorde Leo Smit.

Marcel Beekman. Foto: Sarah Wijzenbeek

Marcel Beekman zingt de ‘Twee Hebraïsche Melodien’ zoals we van hem gewend zijn: wonderschoon. Zijn hoge en wendbare tenor lijkt geschapen voor de door Hamburg gecreëerde melodieën. Ik kan mij dan ook niet aan de indruk onttrekken dat Hamburg ze componeerde met Beekmans stem in zijn hoofd.

Jeff Hamburg
Looking East
Nienke Oostenrijk (sopraan), Marcel Beekman (tenor), diverse instrumentalisten
Future Classics 051

Marcel Beekman: als karaktertenor kan ik de hele wereld veroveren!

CALLIOPE TSOUPAKI: Oidípous

Waarom worden liederen van Hans Sommer nooit uitgevoerd?

Sommer

Het is werkelijk onvoorstelbaar hoeveel schitterende muziek nog steeds onbekend is! Hebt u ooit eerder van Hans Sommer gehoord? Ik niet. Gelukkig heeft de Bamberger Symphoniker samen met Elisabeth Kulman en Bo Skovhus zijn liederen opgediept. Een verrijking

In zijn tijd (1837–1922) was Hans Sommer best bekend, voornamelijk als componist van opera’s gebaseerd op sprookjes. Zijn compositiestijl doet aan Richard Strauss, Schreker en Mahler denken, maar dan overgoten met een sausje van Wagner en Liszt

Hans Sommer

Sommer is laat met het componeren begonnen, eerst studeerde hij af als wis- en natuurkundige. Op zijn 47e is hij met vervroegd pensioen gegaan om zich helemaal aan de muziek te wijden.

Veel waardering kreeg hij van Franz Liszt, die behoorlijk onder de indruk was van zijn opus 6, Sapphos Gesänge. Pikant detail – de gedichten werden, onder het pseudoniem Carmen Sylva, geschreven door de Roemeense koningin Elisabeth zu Wied.

De in 1884 georkestreerde liederen werden voor het eerst uitgevoerd in Bambergen in 2010. Gezongen door de mooie, warme Oostenrijkse mezzosopraan Elisabeth Kulman.

Hieronder: Elisabeth Kuhlman zingt Mignons Sehnen:

Vijf dagen later kwamen zijn Goethe-lieder aan de beurt, gezongen door Bo Skovhus, de intelligente Deense bariton, die altijd in was (en is) om een lans te breken voor een onbekend repertoire.

Beide zangers hebben het nu, onder de bezielde leiding van Sebastian Weigle en met het hemelse geluid van de Bamberger Symphoniker vastgelegd, waarvoor een driewerf hoera. Voor de dirigent en zijn orkest voor het uitgraven en ons op een zilveren schaal presenteren van verborgen schatten. Voor de geweldige zangers, die werkelijk hun best deden om al dat onbekende te leren en er ons deelgenoot van te maken. En last but not least: voor Hans Sommer voor de composities waarvan ik niet eens wist dat ze bestonden en die mijn leven hebben verrijkt.

Ik hoop van harte, dat zijn werken terugkeren naar de concertzalen. Met deze cd wordt hem in ieder geval, al is het zeer verlaat, recht gedaan.

HANS SOMMER
Sapphos Gesänge op.6; Orchestral songs
Elisabeth Kulman (mezzosopraan), Bo Skovhus (bariton)
Bamberger Symphoniker onder leiding van Sebastian Weigle
Tudor 7178 • SACD 69’

Angel Blue: meet the star!

angel-blue

Angel Blue kende ik van haar optreden met Plácido Domingo in Ziggo Dome in juni 2013. Toen was ik al gecharmeerd van haar innemende persoonlijkheid en haar oorstrelende optreden. Van haar gaan we meer horen, dacht ik. En inderdaad, nu is er haar eerste solo-cd.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik er met een wat bang voorgevoel aan begon. Want bestaat er een grotere proef van het echte kunnen van een artiest dan een liedrecital, met enkel een pianist als steun en toeverlaat, zonder kostuums, rekwisieten, decors en belichting? Het is de naakte waarheid.

Maar luisterend naar de cd, in maart 2014 in het kader van de Rosenblatt Recitals in Londen opgenomen, valt mijn mond open van verbazing. Het moet gezegd worden: Blue laat een onvervalst staaltje bekwaamheid en professionaliteit horen. Daar zeg je u tegen.

Haar bijna onmenselijk mooi en open geluid maakt een mens blij. Haar frasering is perfect en haar taalgevoel uitstekend. Tel daarbij op dat ze in alles wat ze zingt haar hele ziel legt en je hebt een album waar je hart sneller van gaat kloppen. Dat er af en toe iets misgaat, is dan makkelijk vergeven.

De liederen zijn zeer gemêleerd en laten haar mooie stem en haar interpretatievermogen volledig uitkomen. Haar timbre is zeer Amerikaans, althans, voor zover je van een landsgebonden timbre kan spreken.

De Amerikaanse liederen ontbreken dan ook niet in haar recitalprogramma. De drie liederen van Jake Hegggie (waarom geen liedteksten? Heeft dat iets met rechten te maken?) riepen bij mij de sfeer op van William Bolcom en zijn ‘Song of Black Max’. En het zeer tot de verbeelding sprekende ‘Valley Girl in Love’ van Bruce Adolphe schreeuwde om meer. Platenmaatschappijen: waar blijft A Thousand Years of Love, de hele cyclus die Adolphe in 1999 voor Sylvia McNair componeerde?

Het mooiste vind ik de sopraan echter in Rachmaninoff. Haar zeer verstild geïnterpreteerde ‘Zdes’khorosho’ is van een ongekende schoonheid.

Ook ‘Oh! Quand je dors’ van Liszt is schitterend. Blue laat Diana Damrau daarin ver achter zich. En dan hebben we het nog niet gehad over de liederen van Richard Strauss. Haar prachtige hoge noten en warme geluid maken haar een bijna ideale Strauss-vertolkster.

Blue’s vader was een christelijke pastor en haar Joodse moeder lerares op een Joodse middelbare school. ’s Zondags bezocht ze de kerk, ‘s zaterdags de synagoge. Naar eigen zeggen heeft die achtergrond haar gevormd tot wie zij is en is ze nog altijd diepgelovig. Haar als toegift gezongen ‘Ride on, King Jesus’ komt dan ook recht uit haar hart.

Blue wordt niet minder dan congeniaal begeleid door Iain Burnside. In zijn fantastische pianospel vormt hij een echte eenheid met de zangeres.
Hieronder Angel Blue in een fragment van Richard Strauss, opgenomen in 2013:


Joy alone
Liederen van Gershwin, Heggie, Liszt, Luna, Adolphe, Cymbala, Rachmaninoff en Strauss
Angel Blue (sopraan) en Iain Burnside (piano).

PLÁCIDO DOMINGO in Ziggo Dome, Amsterdam 2013

Satie, Hannigan en de Leeuw

Socrate Satie

Dat Socrate, een ware meesterwerk binnen het genre van Eric Satie zo zelden uitgevoerd wordt, ligt volgens Reinbert de Leeuw aan de moeilijkheidsgraad van de muziek. Quasi de eenvoud zelve vereist het werk, zowel van de uitvoerende als van de luisteraar niet alleen de ultieme concentratie maar ook een emotionele afstand tot de materie.

Satie heeft zijn werk, naar Berlioz verwijzend, een ‘symfonisch drama’ genoemd, wat in geval van de eigenzinnige componist inhoudt dat het effect juist het tegenovergestelde is. Reinbert De Leeuw vindt Socrate een ‘blank’ werk, dat gezongen moet worden alsof je voorleest. Volkomen onzichtbaar en zonder emoties. Laat het maar aan Barbara Hannigan over!

Socrate

Naar het drama te luisteren voelt alsof je weer op de kleuterschool bent en de juf je met een ingehouden stem van een gebeurtenis verhaalt, om je vooral maar niet bang te maken. Ik vind het prachtig.

Ook de zeven liederen, met ‘Sylvie voorop, worden door Hannigan met ingehouden emoties vertolkt, waardoor ze aan expressiviteit winnen. Dat Hannigan en de Leeuw een match made in heaven zijn is evident: wat een eenheid!

Barbara Hannigan en Reinbert de Leeuw – Sylvie:

 

Maar wie het op zijn geweten heeft om een zo belangrijke uitgave zonder liedteksten op de markt te ‘dumpen’, verdient straf. Wat een minachting voor het publiek, wat een gotspe!

Eric Satie
Socrate
Barbara Hannigan (sopraan), Reinbert de Leeuw (piano)
Winter & Winter 910234-2

Barbara Hannigan : “In principe zing ik alles alsof het Mozart is”

BARBARA HANNIGAN betovert in liederen van HENRI DUTILLEUX.

‘Lessons in Love and Violence’ zit vol ingehouden spanning

Gevloerd door Lulu van Krzysztof Warlikowski in Brussel 2012