Discography of Khovanshchina by Mussorgsky

Vasily Surikov (1848-1916): The Oldbelievers

I love Khovanschina very much. The music is a combination of Russian folk songs, religious chorales, moving arias and glowing orchestral splendour and presents us with a masterpiece of an altogether unprecedented beauty. The libretto, based on historical facts, tells of religious strife, struggles for power, political manipulations, sectarianism and a collective suicide. The chorus plays a fundamental role, but the six leading roles are also particularly well developed as to their individual psychological developments.

The opera had its premiere in 1886, in Rimsky-Korsakov’s abridged version: Mussorgsky had left the score unfinished. In 1959, Shostakovich orchestrated the original piano arrangement. That version, with the ending recomposed by Stravinsky, is almost always used nowadays.

Boris Khaikin

The conductor Boris Khaikin, who was very popular in the post-war Soviet Union, is mainly known for his recordings of Russian operas, including Khovanshchina.

He already recorded the opera in 1946, with the unsurpassed Mark Reizen as Dosifej.

Mark Reizen as Dosifey

For the curious: you can find the complete recording on YouTube.

In 1974, Khaikin recorded the opera again, this time with Alexander Ognivtsev as Dossifej, Aleksey Krivchenya as Chovansky and Vladislav Piavko as his son.
Golitsin was beautifully performed by Aleksey Maslennikov. Anyone still looking for an example of a tenor from the ‘old Russian school’? Listen to Maslennikov!

The real star of the recording, however, is Irina Arkhipova. As Marfa, she is absolutely unequalled in my opinion:

If you are used to Shostakovich’s instrumentation, Rimsky-Korsakov’s version feels a bit strange. More melodious, almost fairy-tale like. The overture could just as well have been an introduction to Shéhérazade. Rimsky-Korsakov has taken the sting out of it. Unintentionally, it makes you think of old films in which even the greatest misery has been put through the technicolour filter.
In this version, Marfa’s prophecy also sounds rather bland. Mild and not very threatening, which makes it difficult to understand Golitsin’s terrified reaction.

The recording is very clear, making every word easy to understand. (Melodia MEL CD 1001867)

Boris Leskovich

A year earlier, in 1973, Boris Leskovich conducted the opera in Rome. In Italian. Despite the fact that he used Shostakovich’s version, the result is rather light and it does not “smolder”anywhere. It also lacks the “width” in the overture, but that may also be due to the poor sound quality.

The soloists are fingerlickingly good: Cesare Siepi (Dosifej), Fiorenza Cossotto (Marfa), Elena Souliotis, Veriano Luchetti, Siegmund Nimsgern and the greatest Chovanski in history: Nicolai Ghiaurov.

As a bonus, you get the complete fifth act with Boris Christoff as Dosifej in a recording from 1958 conducted by Artur Rodziński. Also in Italian (Irene Companez’ Marfa sounds just like Azucena here), but with a significantly better sound quality. (BellaVoce BLV 107.402)
Different label, same recording:

Emil Tchakarov

The much-lamented Bulgarian conductor Emil Tchakarov (he died of AIDS at the age of 42) recorded Chovanshchina in 1990, with the best Bulgarian voices available at the time, including – how could it be otherwise – Ghiaurov in the title role.

Nicola Ghiuselev is an excellent Dosifej, Alexandrina Milcheva a very charismatic Marfa and Kaludi Kaludov a very lyrical Golitsyn. He stands with both feet firm in the Russian tradition, but at the same time sings with a large dose of Italianitá.
Tchakarov keeps the orchestra very transparent. (Sony S3K 45831)

The recording can also be found on You Tube.
Below act 1:

Claudio Abbado

In 1989, Abbado conducted the opera at the Vienna State Opera. Alfred Kirschner’s direction and Erich Wonder’s staging are real masterpieces. Anchored in tradition, with a great eye for detail, strong direction of the characters and a well-developed mise-en-scène. The final scene is a dramatic climax, leaving you riveted to your seat, gasping for breath.

Paata Burchuladze sings an excellent Dosifej and Ludmila Semtchuk is a very erotic Marfa. Ghiaurov once again manages to impress as Chovansky.
(Arthaus Musik 100 310)

Michael Boder

In Barcelona (May 2007), the opera was presented in yet another version. Although the orchestration used was that of Shostakovich, the ending was recomposed by Guerassim Voronkov.

Norwegian director Stein Winge says the story is set in the 1950s, but it could just as well be 300 years ago. Or the here and now. His images are timeless and very evocative.

Vladimir Ognovenko is an excellent Chovansky and Vladimir Vaneev a ditto Dosifej. Vladimir Galouzine is without doubt one of the best Andrews I know, if not the best. With Robert Brubaker, Golitsyn sounds less lyrical than usual, but the character does gain character. Graham Clarke provides the comic note as the writer (Opus Arte OA0989 D)

Excerpt from the production:

Kent Nagano

Kent Nagano’s well-conducted and Dmitri Tcherniakov’s extraordinarily excitingly directed Munich production of Chovanshchina unfortunately has two misfits. Paata Burchuladze (Chovansky) whose career by then has lasted for too long and Doris Soffel (Marfa), whom I love very much, has ended up in the wrong opera. Not for a second can she convince me that she is a young, sexy woman. A real pity, because otherwise the production is strongly recommended.

Anatoli Kocherga is a magnificent Dosifej and Klaus Florian Vogt a ‘creepy’ Andrej. John Daszak, like Brubaker, is a ‘character Golitsyn’ and Camilla Nylund a dreamy Emma.

Tcherniakov portrays the three clashing currents – the conservative, the power-hungry and the progress-seeking – very well. The confrontation between the three rulers is chillingly exciting. Unfortunately, the tension weakens towards the end, so that the last scene feels like an anticlimax. (EuroArts 2072424)

Trailer of the production:


Over Chovansjtsjina van Moessorgski. Discografie


Vasily Surikov (1848-1916): De Oudgelovigen

Ik hou zielsveel van Chovansjtsjina. Ik vind de muziek: een combinatie van Russische folksongs, religieuze koralen, ontroerende aria’s en gloedvolle orkestpracht van een ongekende schoonheid. Het op historische feiten gebaseerde libretto verhaalt van godsdienstige verdeeldheid, strijd om macht, politieke manipulaties, sektarisme en een collectieve zelfmoord. Het koor speelt een fundamentele rol, maar ook de zes hoofdrollen zijn bijzonder sterk uitgewerkt in hun psychologische ontwikkelingen.

De opera beleefde zijn première in 1886, in de verkorte versie van Rimski-Korsakov: Moessorgski heeft de partituur onvoltooid achtergelaten. In 1959 orkestreerde Sjostakovitsj de originele pianobewerking. Die versie, met het door Stravinski nagecomponeerde einde wordt tegenwoordig vrijwel altijd gebruikt.


Mussorgsky: Khovanshchina (Freidkov, Nechayev, Khaikin) (1946) by Boris  Khaykin on TIDAL

De in de naoorlogse Sovjet Unie zeer populaire dirigent Boris Khaikin is voornamelijk geroemd om zijn opnamen van Russische opera’s, waaronder Chovansjtsjina. Hij nam de opera al in 1946 op, met de onvolprezen Mark Reizen als Dosifej.


Mark Reizen als Dosifey

Voor de nieuwsgierige liefhebber: u vindt de complete opname op YouTube.


In 1974 heeft Khaikin de opera opnieuw opgenomen, nu met Alexander Ognivtsev als Dossifej, Aleksey Krivchenya als Chovanski en Vladislav Piavko als zijn zoon. Golitsin werd prachtig vertolkt door Aleksey Maslennikov. Iemand nog op zoek naar een voorbeeld van een tenor van de ‘oude Russiche school’? Luister naar Maslennikov!

De echte ster van de opname is echter Irina Arkhipova. Als Marfa is zij in mijn ogen absoluut ongeëvenaard:

Als je gewend bent aan de instrumentatie van Sjostakovitsj doet de versie van Rimski-Korsakov wat vreemd aan. Zangeriger, bijna sprookjesachtig. De ouverture had net zo goed een inleiding tot Shéhérazade kunnen zijn. Rimski-Korsakov heeft de angel er uitgehaald. Ongewild denk je aan oude films, waarin zelfs de grootste ellende door het technicolorfilter is gehaald.

Ook de Marfa’s voorspelling klinkt in deze versie behoorlijk flauw. Mild en weinig dreigend, waardoor je de verschrikte reactie van Golitsin niet goed snapt.

De opname is zeer helder, waardoor elk woord makkelijk is te verstaan. (Melodia MEL CD 1001867)



Een jaar eerder, in 1973, dirigeerde Boris Leskovich de opera in Rome. In het Italiaans. Ondanks de door hem gebruikte versie van Sjostakovitsj is het resultaat nogal licht en het broeit nergens. En het mist de “wijdte” in de ouverture, maar dat kan ook door de slechte klankkwaliteit kan komen.

De solisten zijn om je vingers bij af te likken. Cesare Siepi (Dosifej), Fiorenza Cossotto (Marfa), Elena Souliotis, Veriano Luchetti, Siegmund Nimsgern en de wellicht grootste Chovanski in de geschiedenis: Nicolai Ghiaurov.

Als bonus krijgt u de complete vijfde akte met Boris Christoff als Dosifej in een opname uit 1958 onder leiding van Artur Rodziński. Ook in het Italiaans (Irene Companez’ Marfa klinkt hier net als Azucena), maar in een beduidend betere geluidskwaliteit. (BellaVoce BLV 107.402)

Andere label, dezelfde opname:



De zeer betreurde Bulgaarse dirigent Emil Tchakarov (hij stierf op zijn 42ste aan aids) nam Chovansjtsjina in 1990 op, met de beste Bulgaarse stemmen die toen voorhanden waren, dus ook met – hoe kan het anders – Ghiaurov in de titelrol.

Nicola Ghiuselev is een voortreffelijke Dosifej, Alexandrina Milcheva een zeer charismatische Marfa en Kaludi Kaludov een zeer lyrische Golitsyn. Hij staat met beide voeten in de Russische traditie, maar zingt tegelijk met een grote dosis italianitá. Tchakarov houdt het orkest zeer doorzichtig. (Sony S3K 45831)

De opname is ook op You Tube te vinden. Hieronder act 1:



In 1989 dirigeerde Abbado de opera in de Weense Staatsopera. De regie van Alfred Kirschner en de enscenering van Erich Wonder zijn staaltjes van vakwerk. Verankerd in de traditie, met veel oog voor details, sterke personenregie en een goed uitgewerkte mise-en-scène. De slotscène is een dramatisch hoogtepunt, en laat je vastgenageld aan je stoel naar adem snakken.

Paata Burchuladze zingt een voortreffelijke Dosifej en Ludmila Semtchuk is een zeer erotische Marfa. Als Chovanski weet Ghiaurov opnieuw te imponeren. (Arthaus Musik 100 310)



In Barcelona (mei 2007) werd de opera in nog een andere versie gepresenteerd. De gebruikte orkestratie was weliswaar die van Sjostakowitsj, maar het einde werd door Guerassim Voronkov nagecomponeerd.

De Noorse regisseur Stein Winge zegt het verhaal zich af te laten spelen in de jaren vijftig, maar net zo goed kan het 300 jaar geleden zijn. Of nu. Zijn beelden zijn tijdloos en zeer tot verbeelding sprekend.

Vladimir Ognovenko is een voortreffelijke Chovanski en Vladimir Vaneev een dito Dosifej. Vladimir Galouzine is zonder meer één van de beste Andrejs die ik ken, zo niet de beste. Met Robert Brubaker klinkt Golitsyn minder lyrisch dan gebruikelijk, maar het personage wint wel aan karakter. Graham Clarke zorgt voor de komische noot als de schrijver (Opus Arte OA0989 D)

Fragment uit de productie:



De door Kent Nagano goed gedirigeerde en door Dmitri Tcherniakov buitengewoon spannend geregisseerde Münchner productie van Chovansjtsjina kent helaas twee misbezettingen. Paata Burchuladze (Chovanski) is inmiddels uitgezongen en de door mij zeer geliefde Doris Soffel (Marfa) is in de verkeerde opera beland. Geen seconde kan ze me overtuigen dat ze een jonge, sexy vrouw is. Echt jammer, want verder is de productie zeer aan te bevelen.

Anatoli Kotsjerga is een schitterende Dosifej en Klaus Florian Vogt een ‘creepy’ Andrej. John Daszak is net als Brubaker een ‘karakter-Golitsyn’ en Camilla Nylund een gedroomde Emma.

Tcherniakov beeldt de drie met elkaar botsende stromingen – de behoudend-religieuzen, de op macht belusten en de naar vooruitgang strevenden – zeer goed uit. De confrontatie tussen de drie machthebbers is bij hem ijzingwekkend spannend. Jammer genoeg verzwakt de spanning tegen het einde, waardoor de laatste scène aanvoelt als een anticlimax. (EuroArts 2072424)

Trailer van de productie: