Unknown, I live with you

Tekst: Neil van de Linden

DSC08848

De voorstelling begint met aanhoudende elektronische geluiden. Buiten de theaterzaal wordt een video geprojecteerd, opgenomen op een podium, waarop drie vrouwen in onderjurk door een man in smokingkostuum worden gedwongen gewaden aan te trekken. Eerst van blauw en van zwart textiel, waardoor je zou kunnen denken dat dit al gaat over de kleuren van boerka’s in Afghanistan, waar, zoals we hebben gelezen, de teksten van de opera die komen gaat vandaan komen. De derde krijgt echter een roze jurk aan, en dan blijken de twee andere gewaden ook lange jurken te zijn, dus geen boerka’s maar eerder concertjurken. Daarmee wordt aangegeven dat het vanavond toch ook echt over ons Westen zal gaan. Afwisselend gewillig en dan weer onder protest laten de vrouwen zich door de man aankleden.

DSC08657_2

Dan zet één van de drie het eerste lied van Robert Schumanns Frauenliebe und Leben in. Na enige tijd vallen de andere twee ook in, elk met een ander lied uit Schumanns cyclus. Deze voorstelling gaat over de traditioneel ondergeschikte positie van vrouwen. Ik moest er even aan denken dat ook één van de indringendste muziekwerken die daarover gaan door een man is geschreven, en dat we daarbij niet aan het oeuvre van zijn echtgenote Clara denken.

DSC08884-2

Met de stem van de derde zangeres, Lucia Lucas, is iets aan de hand; wat, dat ga je later binnen ontdekken, als je niet zoals in dit festival met voorbesprekingen al van tevoren alert bent gemaakt door de regisseur. Hij, Krystian Lada (onder meer oud-dramaturg van de Muntopera en Ivo van Hove), legde ook uit hoe de componiste zichzelf in de productie ziet. Zij treedt op vanaf een laptop waarop de ze elektronische muziek van de voorstelling produceert. Zij ervaart dat als een mogelijkheid om een creatieve ruimte voor zichzelf te scheppen en bovendien redeneert ze dat schrijven voor symfonisch orkest heden ten dage nog steeds voor het merendeel aan mannen wordt toevertrouwd.

DSC08722

Dat hieruit geen zelfoverschatting spreekt zal even later binnen blijken. Na de videovertoning, gaat het publiek naar binnen. Dat is in dit geval in de grote zaal van de Rotterdamse schouwburg, waar de stoelen zijn weggehaald, waardoor een gigantische industrieel aandoende ruimte is ontstaan. Er is een strijkkwartet, een danser, en achter de laptop componiste Katarzyna Glowicka. In het midden staat een operatietafel. Op de grond staan emmers. En er staan drie zangeressen. De vrouwen gebruiken de emmers om water te sprenkelen, over zichzelf, met een spons over de vloer (de ondergeschikte rol van de vrouw?), en over de operatietafel.

DSC08917-2

Ze zingen teksten van dichteressen uit Afghanistan, uit delen van het land die onder het bewind van de Taliban staan of stonden. Of het klopt of op dichtkunst door vrouwen de doodstraf staat vraag ik mij af, maar de Taliban verboden onderwijs voor vrouwen en vrouwen mochten nauwelijks de straat op, dus artistieke expressie door vrouwen was zwaar verdacht, en al helemaal in het openbaar. Raehann Bryce-Davis zingt Mother, Sister, Daughter, Where Are You? En I Thought it was a dream but when I woke, I couldn’t walk. Een van de betekenissen van het water in het toneelbeeld komt uit River Promise – Unknown, I Live With You, gezongen door Sara Jo Benoot.

DSC08891-2

 Als de derde zangeres, Lucia Lucas, begint te zingen in Whenever, Something horen we een bariton, de zangeres is een transgender, beschikt over een fraaie bariton én een mezzo en wisselt telkens af. Dat we hieraan moeten wennen, confronteert ons, de toeschouwers, met een taboe in onze maatschappij. Ook hier bewijzen de makers dat ze het ook over ‘ons’ willen hebben. Ook al staan er in het Nederland van nu geen jihadisten klaar om ons hardhandig de les te lezen of erger.

DSC08588

De volgende tekst gezongen door Lucia Lucas, A World of Luck – If I Were Not a Woman, gaat over de vrijheid die in het Talibaanse Afghanistan niet is weggelegd voor vrouwen, maar slaat op dubbelzinnige manier ook op de vertolkster. De positie van vrouwen komt nog schriller naar voren in Sexual Assault – I Can Not Live Without You, Dignity, allemaal nog steeds teksten van Afghaanse vrouwen, gezongen door Lucia Lucas en onderbroken door de schreeuwstem van de danseres Gala Moody, in een scene die seksueel geweld uitbeeldt. De hartverscheurende gedichten, geprojecteerd op de achterwand, gaan over vrijheid, de ziel en de rivier als weg naar verlossing, waardoor de associatie met zelfmoord uit wanhoop als oplossing voor de hand ligt. Deze beeldspraak verklaart het steeds uitbundiger gebruik van water in de enscenering.

In plaats van het gevreesde einde volgt er echter een prachtig etherisch terzet, I feel. Of misschien verwijst het hemelse wel naar het hiernamaals. Het terzet culmineert in een gedragen gospelachtig lied, voor vol ensemble, dat een Wagneriaanse catharsis brengt. Het antwoord op de vraag of we ons nu al in het hiernamaals bevinden wordt aan het publiek overgelaten.

In deze inventieve vermenging van stijlen betoont Katarzyna Głowicka zich een uitermate een originele componist, met gevoel voor dramatiek en tegelijkertijd intellectuele beheersing. De componiste heeft bij Louis Andriessen gestudeerd. Dat is te horen in de geregeld explosieve climaxen. Maar de muziek is vaak ook prachtig lyrisch. Cultureel profilerend zouden we misschien zeggen dat dit een erfenis van de tradities uit haar eigen land.

In deze slotbeelden brengen ook de regisseur Lada en de decor- en kostuumontwerpster Natalia Kitamikado de soms wat opgelegd aandoende symboliek in de personenregie en het toneelbeeld harmonieus samen.

DSC08893

Deze voorstelling was onderdeel van de Operadagen Rotterdam, tegenwoordig een publiekssucces, zelfs op deze avond waarop mensen anders thuis naar het Eurovisiesongfestival zouden hebben kunnen kijken.

Componist Katarzyna Głowicka
Raehann Bryce-Davis, Sara Jo Benoot, Lucia Lucas (zang)
Tomasz Aleksander Plusa,  Aleksandra Kwiatkowska (viool), Clara Sawada (altviool), Natania Hoffman (cello), Katarzyna Głowicka (electronics)
Regie: Krystian Lada

Gezien op 18 mei 2019 in de Rotterdamse Schouwburg

Fotocredits: @operadagenrotterdam, @theairportsociety

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s