Welke Carmen moet ik hebben? HELP!

Carmen domingo-carmen-wiener-staatsoper-kleiber

In de prehistorische tijden, toen de kijkcijfers alleen niet zaligmakend waren en er rekening werd gehouden met het cultuurminnende publiek, kwamen ook televisiekijkende operaliefhebbers aan hun trekken. Op een avond in 1982 werd er op de Nederlandse televisie Carmen uitgezonden.

Waarom ik toen ben gaan kijken? Geen idee, ik hield immers niet van de opera. Of het moest vanwege een toenmalig vriendje zijn geweest die een groot liefhebber was van alles wat met Spanje te maken had. Nou, ik heb het geweten. Vanaf die avond was de wereld dezelfde niet meer, en mijn leven een grote liefde rijker.

U begrijpt natuurlijk wel dat deze Carmen (opname uit 1978 van de Wiener Staatsoper) voor mij de ultieme is geworden. En al moet ik toegeven dat Escamillo (een povere Yuri Mazurok) in niets lijkt op een toreador, en dat Carmen (Elena Obraztsova) een zwaar Russisch accent heeft – het is allemaal onbelangrijk. Al bij de eerste maat van de ouverture slaat je hart over. Je gaat op het puntje van je stoel zitten tot de laatste noot is uitgeklonken en je erachter komt dat het al heel laat is geworden, en je kat gevoerd moet worden.

Het is voornamelijk de schuld van Carlos Kleiber. Hij komt op, een jonge Rutger Hauer-achtige verschijning, heft de armen op, en… beng! Zijn armen zwieren door de lucht als lichtvoetige danseressen en worden één met het orkest. Nooit eerder hoorde ik de melodische lijnen zo in elkaar overvloeien, nooit eerder maakte ik een duizelingwekkender begin van de tweede acte mee, zo in contrast met de overgang naar III.

De enscenering is superrealistisch, met bijzonder veel oog voor de kleinste details. Het lijkt meer een film dan een opera in het theater, maar ja, de regisseur heet dan ook Franco Zefirelli.

Deze Carmen betekende voor mij ook de eerste kennismaking met het fenomeen Plácido Domingo: een tenor met een gouden keel en een stem van fluweel. Dat hij ook nog eens een aantrekkelijke man was en goed kon acteren, maakte dat ik tot over mijn oren verliefd werd. Dat ik niet alleen was, dat werd me meteen duidelijk: na ‘La fleur que tu m’avais jetée’ kreeg hij een eeuwigdurend applaus. (Arthaus Musik 10909)

 

Afbeeldingsresultaat voor Carmen Kaufmann

Iets vergelijkbaars gebeurde mij in 2011, toen de BBC een saaie Kerstmiddag opvrolijkte met een operatransmissie uit de Londense Covent Garden. Orkestraal is deze Carmen iets minder spectaculair dan bij Kleiber. Antonio Pappano is een gepassioneerde dirigent en zweept het orkest van het Royal Opera House tot ongekende hoogtes, maar mijn gevoel van knock-out werd deze keer veroorzaakt door de ongemeen spannende regie en fenomenale hoofdrolvertolkers.

Francesca Zambello schuwt sentimenten niet en zorgt voor een schaamteloos, realistisch spektakel, zonder updaten en concepten. De actie speelt zich daadwerkelijk in Sevilla af en het oog wordt getrakteerd op prachtige choreografieën en schitterende kostuums. Anna Caterina Antonacci is een zeer pittige en sexy Carmen, zeer uitdagend maar ook zelfbewust en trots. Haar prachtige zwarte ogen spuwen vuur, en haar mooie verschijning en een groot acteertalent verbloemen niet dat ze ook zingen kan: haar krachtige stem kent een scala aan emoties. Al met al: een echte tragédienne. Een echte Carmen.

Ildebrando D’Arcangelo is een fantastische, viriele Escamillo. Zijn opkomst op het grote zwarte paard is werkelijk spectaculair. Jonas Kaufmann is zonder meer de beste José die ik ooit in mijn leven heb meegemaakt. Zijn spinto tenor klinkt fenomenaal in alle registers, nergens gechargeerd en waar nodig lyrisch en fluisterzacht. Ook als acteur is hij niet te overtreffen, en zijn meer dan aantrekkelijk uiterlijk nemen we als bonus mee. U begreep het al: deze Carmen moet u hebben! (Decca 0743312)

https://images-na.ssl-images-amazon.com/images/I/81FurpsuPCL._SL1219_.jpg

Ook de in 2003 in Glyndebourne opgenomen voorstelling in de regie van David McVickar ziet er schitterend uit. Het toneelbeeld in de eerste twee aktes is zeer bedrijvig. De derde acte begint mistig, met spaarzame belichting (de belichting is überhaupt zeer vernuftig), zeer filmisch, en zeer ontroerend. In IV heb je alles wat nodig is om Sevilla te bevolken: de torero’s, de matadoren, de prachtig geklede Spaanse Doña’s en Donnen. Adembenemend.

De dood van Carmen (haar keel wordt zeer bloedig doorgesneden) is thrillerachtig spannend. Jammer genoeg wordt de hoofdrol vertolkt door Anne Sofie von Otter. Want laten we eerlijk zijn: Carmen is haar ding niet. In haar dappere pogingen om nog iets van het Spaanse temperament over te laten komen, verwordt ze tot een ordinaire del. Zonde. (OPUS ARTE OA 0867)

CD’S

Domingo Camen berganza

Wat de cd’s betreft is de keuze zo verschrikkelijk groot dat het bijna onmogelijk is om er één (of twee) uit te pikken. Vooropgesteld dat u nog helemaal geen één opname thuis hebt, zou ik voor de Deutsche Grammophon-registratie (4196362) uit 1978 gaan. Claudio Abbado dirigeert meesterlijk en spannend, zeer lyrisch ook. De hoofdrollen mogen er ook allemaal wezen: Berganza, Domingo, Milnes en Cotrubas.


https://http2.mlstatic.com/bizet-carmen-solti-domingo-troyanos-3-cd-box-set-D_NQ_NP_396505-MLA25049663221_092016-F.webp

Ook goed is de twee jaar oudere Solti (4144892), voornamelijk vanwege beide zangeressen: een onvergetelijke Tatiana Troyanos en een jonge Kiri te Kanawa. Domingo is hier minder goed op dreef dan bij Abbado, en Van Dam vind ik geen spannende Escamillo.


Zonder meer interessant zijn de vertolkingen van de hoofdrol door Victoria de los Angeles en natuurlijk Maria Callas. En voor de liefhebbers (en verzamelaars) van historische opnamen: Urania (URN 22.378) heeft niet zo lang geleden de live in Parijs in 1959 opgenomen voorstelling uitgebracht, met een verleidelijke Carmen van Consuelo Rubio en een elegante Don José van Leopold Simoneau.


Waar u ook niet omheen kunt is de vertolking van de rol door de legendarische Conchita Supervia (verschillende labels).


Carmen Broadway-Cast-1943-Bizet-Hammerstein---Carmen-Jones

In 1943 heeft Oscar Hammerstein II de opera tot een Broadway-musical bewerkt, Carmen Jones. Hij verplaatste de actie naar het heden (we hebben het over de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog) in het zuiden van Amerika. De première, op 2 december 1943 was een groot succes, en dan te bedenken dat de hele (zwarte!) cast zijn debuut maakte op de planken.

Een paar jaar geleden heeft Naxos (81208750) de highlights (opgenomen in 1944) van de musical uitgebracht, met als bonus een viertal nummers uit de gelijknamige film van Otto Preminger, uit 1954. De rol van Carmen werd daar gespeeld door Dorothy Daindridge, maar ingezongen door de piepjonge (20!) Marilyn Horne, toen nog sopraan. Adembenemend

 

Overigens: wist u dat de beroemdste hit van de opera helemaal niet van Bizet was? Het heet El Arreglito  en werd gecomponeerd dor Sebastián Yradier. Bizet was er van overtuigd dat de een volkslied was en toen hij er achter kwam dat het geschreven was door een componist die pas tien jaar eerder was overleden, heeft hij een voetnoot aan de partituur toegevoegd, met de bronvermelding

7 comments

  1. Tegen alles en iedereen vind ik Anne Sofie von Otter WEL een goede Carmen. Natuurlijk Berganza, Antonacci, Troyanos, Garanca (visueel alleszins de mooiste en prachtige stem toch ook…), Arquez (DVD Bregenzer Festspiele!). Waarom trouwens kiezen? Oh ja, uit uit financiele redenen…tja…. Ik heb ze alleszins zo goed als allemaal…

    Overigens vind ik de ORIGINELE versie van de Habanera (opgenomen door oa Garanca en Gheorgiu) even mooi, zoniet mooier, expressiever dan de gebruikelijke… (alternatieve versies, daar gaan we weer…)

    Geliked door 1 persoon

  2. In de jaren zestig produceerden de Nederlandse Omroepen hun eigen opera’s voor de TV. Ik heb zelf meegedaan aan een Carmen productie met de onvolprezen Cora Canne-Meyer als Carmen. Beeld en geluid werden apart opgenomen. Het geluid voor Carmen werd opgenomen in Felix Meritis.KRO-TV bracht ook een overdadige productie van De Ontvoering uit het Serail, gezongen in het Nederlands. In samenwerking met Opera Forum bracht NCRV-TV Die Kluge van Carl Orff. Daarnaast zonden de omroepen regelmatig buitenlandse opera producties uit. Ik herinner me een Otello met Tebaldi.

    Van de stem van Anna Caterina Antonacci is weinig meer over. Ik hoorde haar als Jocaste in Oedipus Rex met het KCO (31-01-2020).In de cast wel de geweldige Christian van Horn als Creon en bode. Hij maakt volgend seizoen zijn debuut bij DNO als Mefistofele.

    In Carmen producties verheug ik me altijd het meeste op de ontroerende aria’s van Michaela.Ik was helaas ook niet zo weg van Anne Sofie van Otter als Carmen. Net als Teresa Berganza had ze een vrij kleine stem maar Berganza die zeer regelmatig in Nederland optrad, had veel meer temperament. De laatste twee Carmens die ik gehoord heb waren Anita Rachvelishvili en Clémentine Margaine. Beiden zeer indrukwekkend. Zoals Stefen Caprasse schrijft: Waarom trouwens kiezen?

    Geliked door 1 persoon

  3. Bedankt voor je uitgebreide reactie Rudolph! Waarom kiezen? Tja…. tegenwoordig staat bijna alles op Spotify en YouTube, maar nog niet zo lang geleden kon je je niet permitteren om meer dan één, hooguit twee uitvoeringen te kopen.

    Overigens: ik heb die Glyndebourne productie ook daar gezien, maar dan met Tania Kross als Carmen en Brandon Yovanovich als José. Fenomenaal!

    Like

  4. @Rudolf Duppen: De laatste keer dat ik Anna Catarina Antonacci zag in Luik in het tweeluik ‘Il segreto di Susana’ en ‘La Voix Humaine’ vond ik haar toch nog indrukwekkend, maar dat was nog in 2016… En wat een tragédienne! En destijds haar Cassandre in ‘Les Troyens’ in de Châtelet in Parijs! Fantastisch! Maar intussen zullen de jaren wel gaan meespelen helaas…

    En inderdaad, Anita Rachvelishvili, wat een stem en wat een présence, eender in welke rol!

    Op het personnage van Micaela heb ik het niet zo voorzien. Ze komt me wat trutterig (sorry…) over en haar aria in III vind ik bijna altijd een langdradige moment om te passeren. Het personnage kan wel symbolisch geïnterpreteerd worden (geweten of über-ich van Don José…) en goed, sommige sopranen met sterkere persoonlijkheid kunnen de rol dramatisch wel iets interessanter maken…

    Like

    1. Antonacci heb ik ook in haar goede jaren gehoord.Een fantastische singing actress.We moeten mensen ook beoordelen op hun goede jaren. Hopelijk doen ze dat bij mij ook.

      U heeft inderdaad gelijk Stefan Caprasse dat Micaela een beetje truttig is.Conventioneel is ze zeker. De Engelsen zouden zeggen: too good to be true maar ik moet bekennen dat de tranen over mijn wangen vloeien als haar twee aria’s prachtig gezongen worden.Ik herinner me een prachtige Micaela van een zeer jonge Roberta Alexander en een aantal jaren geleden Anita Hartig in een HD uitzending uit de MET.De laatste zangeres zingt trouwens Mariella in Il piccolo Marat in Het Concertgebouw op 5-09-2020. Hopelijk gaan de theaters en concertzalen niet dicht zoals in b.v. Italië.

      Like

  5. Deze Carmen discografie brengt me terug naar 1967, thuis hadden we net televisie en daar was iets met muziek en zingen, ik bleef geboeid kijken… Grace Bumbry c.s. zette daar even een Carmen neer, haar frans was prima en het decor vond ik ontzettend leuk, ik was diep onder de indruk, m’n eerste opera op tv! Jaren later herinnerde ik het me weer en vond het terug op youtube en kijk er nu weer naar met dezelfde sensatie

    Geliked door 1 persoon

  6. Mijn eerste operaervaringen waren ook op de TV: Een verfilming van Rigoletto (vond ik fascinerend!) en daarna La Traviata (met de diepbetreurde Mirella Freni die vanaf dan één van mijn lievelingen gebleven is – ik vond haar een mooie vrouw, mijn huisgenoten vonden haar allemaal lelijk ! … 😦 )
    Mijn eerste live-opera was Carmen (in het Koninklijk Cirkus in Brussel).

    En ik had het ernstig te pakken en dat is zo gebleven…

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s