Drie redenen waarom u beslist naar ‘Oedipe’ in Amsterdam moet gaan

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 130

© Monika Rittershaus

Op 6 december 2018 is Oedipe van George Enescu in première in Asterdam gegaan. De productie van Àlex Ollé (La Fura dels Baus) en Valentina Carrasco is weliswaar voor Nederland nieuw maar het is al eerder te zien geweest, in Londen en Brussel. De reacties van zowel de pers als het publiek waren toen zeer positief en in het Amsterdamse Muziektheater werd de hele cast, inclusief regie-team op een echte jubel getrakteerd. Terecht zo. Ik kan minstens drie redenen bedenken waarom u de voorstelling  niet mag missen

1.DE OPERA ZELF

Enescu viool

George Enescu

George Enescu kennen we voornamelijk als één van de grootste violisten van de vorige eeuw en als de leraar van o.a. Jehudi Menuhin. Zijn vioolcomposities zijn alom geliefd, maar weinig mensen kennen zijn vocale werken. Zijn (enige) opera Oedipe beleefde zijn première in Parijs in 1936 en moest maar liefst zestig jaar wachten op zijn revival (voor het gemak tel ik de productie in het Roemeens in Boekarest 1958 niet mee). Waarom? Geen idee. Enescu schreef ooit dat de opera hem het meest na aan het hart lag, niet omdat hij dacht dat het zijn sterkste compositie was (het was niet aan hem om het beoordelen, voegde hij er aan toe), maar omdat hij er zeker van was dat het hem gelukt was van zijn hoofdpersonage een mens van vlees en bloed te maken. Een mens dat niet in staat is zijn lot te keren, maar door het accepteren ervan kan hij het lot overwinnen. Een mens is sterker dan zijn lot: dat is de antwoord op het raadsel van Sfinx en dat is tevens het hoofdthema van Enescu’s opera.

Edmond_Fleg

Edmond Fleg

Het werkelijk geniale libretto werd geschreven door de voorzanger, dichter, filosoof en toneelschrijver Edmund Fleg, dezelfde die ook Ernest Bloch van het libretto voor diens Macbeth voorzag. Fleg baseerde zich op twee toneelstukken van Sophocles: ‘Koning Oedipus’ en ‘Oedipus in Colonus’, waardoor we het leven van de titeldheld vanaf zijn geboorte tot zijn (mystieke) dood meemaken.

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 138

© Monika Ritershaus

Dat de opera een meesterwerk is, dat staat buiten kijf. Het is niet makkelijk om de muziek te beschrijven, het staat namelijk op zichzelf. Je hoort wel dat Enescu ‘zijn Schönberg en het sprechgesang’ kende, maar het is nergens atonaal en is ook voor een niet geoefende oor makkelijk te volgen. Alle dissonanten klinken vanzelfsprekend en als u associaties krijgt met de Roemeense folklore dan heeft u gelijk. Nieuwsgierig geworden? Gaan en laat je onderdompelen.

2.DE ZANGERS. ALLEMAAL

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 167

Johan Reuter (Oedipe) en het Koor van de Nationale Opera © Monika Rittershaus

De bezetting van de opera kent geen één zwakke schakel. Geen één. Alle, maar dan ook alle rollen zijn met alleen maar sterren bezet. Ook het koor van de Nederlandse Opera. Voor de verandering mochten ze weer eens op de bühne staan en het leverde niet alleen een werkelijk overweldigende klank, maar het was visueel ook meer dan spectaculair. Wat een prestatie! Bravi!

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 202

Johan Reuter (Oedipe) © Monika Rittershaus

Voor Johan Reuter was de rol van Oedipe niet nieuw, hij zong hem al in het Royal Opera House in Londen. Het is een hel van een rol, een echte tour de force. Oedipe is vrijwel constant aan het zingen, bovendien wordt hij in elke acte twintig jaar ouder. Iets wat je niet alleen met schmink maar ook met je zang moet over kunnen brengen en dat lukte Reuter perfect. Ik zou mij misschien wat meer persoonlijkheid in zijn bühneprésence willen wensen, peanuts eigenlijk.

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 270

Eric Halfvarson (Tirésias) en Johan Reuter (Oedipe) © Monika Rittershaus

Eric Halfvarson was een formidabele Tirésias. Zijn overweldigende bas: groot, donker en resonerend droeg tot alle hoeken in het huis. Daar stond iemand om wie je niet heen kon.

Christopher Purves’ (Créon) optreden was buitengewoon sterk. Hij was de echte schurk in het verhaal, het was iemand om rekening mee te houden. Een grote prestatie..

 

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 275

Sophie Koch (Jocaste) en Johan Reuter (Oedipe Monika Rittershaus

 

Het was de eerste keer dat ik Sophie Koch (Jocaste) live hoorde. Tot nu toe kende ik haar alleen van haar cd- en dvd-opnamen en ik moet zeggen dat ze live nóg beter is, nóg overtuigender. Haar mezzosopraan is licht getimbreerd, met mooie, warme tonen en een groot volume. Ook haar portrettering van de ongelukkige koningin/moeder/echtgenote was buitengewoon indrukwekkend.

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 254

Violeta Urmana (Sfinks) © Monika Rittershaus

 

Sfinks is niet echt een grote rol, maar het biedt een zangeres veel mogelijkheden voor een soort ‘showstoper’. En dat deed Violeta Urmana meer dan uitstekend.

 

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 290

Heidi Stober (Antigone) en Johan Reuter (Oedipe) © Monika Rittershaus

Heidi Stober was een mooie, meelijwekkende en tot tranen toe roerende Antigone, James Creswell was een imponerende Phorbas en Ante Jerkunica was een luxe bezetting van de kleine rol van Le Veilleur.

François Lis zette een uitstekende Le Grand-Prêtre neer, Alan Oke was een prima Le Berger en André Morsch een (ook letterlijk) mooie Thésée. Ook Catherine Wynn-Rogers (Mérope), Mark Omvlee (Laïos) en de uit de Natotionale Opera Studio afkomstige Polly Leech (Une Thébaine) mogen niet onvermeld worden.
Een echte sternstunde.

3.HET ORKEST

Onder de zeer inspirerende leiding van hun chefdirigent Marc Albrecht heeft het Nederlands Philharmonisch Orkest zichzelf overtroffen. U mag best weten dat ik mij op een enorme orkestklank voorbereidde met veel decibellen en best bang was dat de zangers overschaduwd zouden worden. Niet dus. de klank was inderdaad overweldigend maar niet overheersend en elke zanger was uitstekend te volgend. Petje af.

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 247

Catherine Wynn-Rogers (Mérope) en Oedipus (Johan Reuter) op de couch © Monika Rittershaus

De productie zelf is een beetje onevenwichtig en dat is jammer, want het had een absolute top kunnen zijn. Zeker met het zeer sterke begin en het weergaloze einde, waarbij het niet alleen een lust was voor het oor maar ook voor het oog. Ook de scéne met Sfinx kon mij zeer bekoren. Maar de scéne waarin de jonge Oedipus achter de waarheid van zijn afkomst probeert te komen werd helaas totaal verpest doordat Ollé hem de plaats op de couch van een psychiater liet nemen en hem door zijn moeder (hier psychoanalytica) laat analyseren. Alsof we niet weten waar de Freudiaanse ‘oedipuscomplex’ vandaan komt.

Ook de moordscene sloeg nergens op. Het meest leek het op een uit de hand gelopen ‘gele hesjes’ vertoning die in een ordinaire doodslaan eindigde. Knudde. En waarom moest een felle lamp in de ogen van de toeschouwers schijnen? Moest dat wellicht het naderende blind worden (verblinden) symboliseren? Knudde.

De enscenering van de derde acte vond ik niet bij het verhaal passen: Ollé heeft hier zijn obsessie met de Eerste Wereldoorlog botgevierd. Maar eerlijk is eerlijk: echt er aan gestoord heb ik mij niet, al zou ik toch graag een algehele verbod op machinegeweren en gasmaskers in de opera willen invoeren.

Oedipe - De Nationale Opera - credits Monika Rittershaus 237

© Monika Rittershaus

Ondanks de kanttekeningen: mensen ga dat zien! Ik verzeker u van een onvergetelijke avond met een onvoorstelbaar geniale muziek uitgevoerd door de beste musici die u zich kunt wensen!

Voor mij dé voorstelling van het jaar

Trailer:

Oedipe is nog tot en met 25 december te zien in Nationale Opera & Ballet.
Zie voor meer informatie: /opera/2018-2019/voorstelling/oedipe

 

Advertenties

19 comments

  1. Terecht veel lof voor deze voorstelling. Dat het orkest met zoveel verve zoiets moeilijks kan spelen, bewijst hun grote klasse. En de kwaliteit van het koor behoeft geen krans. De zangers waren stuk voor stuk helden.
    De regie was wat mij betreft zeer sterk. Je zou je vrolijk kunnen maken over pijlen en bogen die in zwaarden zijn veranderd. Of een priester met een kruis om zijn hals. Van de andere kant, het is een mythologisch verhaal en speelt buiten de tijd om. een anachronisme hier en daar moet kunnen. Maar Merope als psychiater, dat gaat echt te ver. Groot gelijk, Basia! Voor mij is je opmerking verhelderend: ik had het niet begrepen, ik zat me af te vragen wat ze met die laptop zat te doen…Nou ja.
    De sfinx was misschien per vliegtuig uit Egypte komen vliegen? Maar goed, geen flauwe opmerkingen. De zangeres maakte het helemaal goed: bloedstollend.
    De scène bij de driesprong vond ik niet griezelig genoeg. Alweer gelijk, Basia! Dat zijn behekste, ongure plaatsen waar dan ook iets gruwelijks gebeurde. Een betekenisvol moment. Nu was het eerder een bouwput.
    Maar de derde acte vond ik prachtig. Met deze pest opent het stuk van Sophocles en het is een gruwelijke beschrijving. De regisseur heeft er recht aan gedaan met lugubere beelden. De belichting droeg er veel aan bij (die rode dampen!).
    De scène waarin Oedipe met Jocaste wordt verbonden had voor mij niet zo onheilspellend mogen zijn. Het is juist zo schrijnend dat iedereen zo blij is..terwijl het zo noodlottig is. Een echt feest had ook een mooier contrast opgeleverd met de latere ellende. (belichting, bloedrode confetti, wanhopig gebaar van Jocaste).
    Het silhouet van Oedipe, die met uitgestoken ogen uit de deur komt, terwijl we later zijn silhouet door dezelfde deur naar licht en verlossing zien gaan: ijzersterk effect. De zanger had er ook precies het juiste postuur voor.
    Zangers, orkest, koor, decor, kostuums, belichting, make-up (ook niet onbelangrijk), regie, alles van uitzonderlijk hoog niveau.

    De opera zelf? ….ik vond het een draak. Maar dat zal wel aan mij liggen!

    Liked by 1 persoon

    1. Superieure recensie Anna, ik ben het helemaal met je eens met uitzondering van de muziek van George Enescu die ik best kan waarderen. Het zal nooit een favoriete opera van me worden maar het orkest, de dirigent, het koor, de zangers en de regie maakten het tot een topproductie . De scène tussen Tiresias en Oedipus vond ik bloedstollend.

      Liked by 1 persoon

      1. Ja, over de muziek verschillen we van mening. Er zijn zeer zeker mooie momenten, vooral bij de blazers. Maar als geheel vond ik het een draak.
        De confrontatie tussen Oedipus en Teresias staat vrij dicht bij Sophocles en dat heb je aangevoeld. .Inderdaad een ”bloedstollend” moment. Zeker met deze zangers/acteurs!

        Liked by 1 persoon

  2. Ik was erg onder de indruk van het orkest en de zangers, sommige onderdelen van de productie vond ik een beetje kitscherig en irritant (ook het felle licht) . Al met al zeer de moeite waard om te gaan zien. Ik ga nog twee keer. Bedankt Basia voor je heldere recensie, ik ben het helemaal met je eens.

    Liked by 1 persoon

  3. Gisteren deze opera voor het eerst live gehoord. Ik vond de muziek van Enescu al op het eerste gehoor erg prachtig. De hoofdrol werd geweldig gezongen door Johan Reuter, ook al is zijn stem niet direct een stem die ik prettig vind, en hij werd gaande de voorstelling steeds sterker in zijn spel. Verder sluit ik me graag aan met de mening van Basia waar het de overige stemmen betreft. De enscenering had mooie elementen, maar inderdaad wel heel typisch Fura dels Baus (ik dacht direct aan Trovatore bij DNO). Merk dat ik het steeds vervelender vind, dat bepaalde regisseurs alles willen duiden en zichtbaar willen maken. Alles wat gezongen word, moet direct te zien zijn. Het zou van mij echt wat minder mogen. Daarom vroeg ik mij tijdens de voorstelling af wat Pierre Audi met deze opera gedaan zou hebben. Ik zal het waarschijnlijk nooit weten… Ben wel blij dat ik de voorstelling nog een keer kan gaan zien, al was het alleen al om naar het geweldige orkest olv Marc Albrecht te luisteren.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s