‘Ontjoodste’ Nabucco op ongelukkig gekozen dag overtuigt maar matig, maar de zang is geniaal.

Tekst: Neil van der Linden

Nabucco costuum

Costume sketch for Nabucco for the original production

Nabucco vertelt het verhaal over de Babylonische koning Nebukadnezar die de Joden in ballingschap wegvoerde uit Palestina. In een vlaag van hoogmoed eist hij om als God te worden aanbeden. Hij wordt hij getroffen door de bliksem en raakt hij zijn verstand kwijt; zijn oudste dochter Abigaille, gebrand op macht, neemt de troon over. Haar zuster Fenene, verliefd op de Israëliet Ismael, heeft zich inmiddels bekeerd tot het Jodendom. Omdat de Joodse religie bedreigend is voor de Babylonische cultus, wil Abigaille het Joodse volk uitmoorden, en daarmee ook haar zus. Nabucco geneest nog maar net op tijd van zijn waanzin om het tij te keren. Abigaille komt tot inkeer in en pleegt zelfmoord. Maar het Joodse volk is bevrijd.

Verdi en zijn librettist baseerden zich op een succesvol Frans toneelstuk en een Italiaanse balletversie van dat toneelstuk. De historische Nebukadnezar nam inderdaad Jeruzalem in en deporteerde het grootste deel van het Joodse volk naar Babylon, maar de protagonist in Verdi’s opera heeft meer weg van Nabonidus, vijf Babylonische koningen verder, de laatste voor de Perzische koning Cyrus Babylon innam en de Joden de vrijheid gaf om terug te keren of te blijven. En van berouw bij Nabonides lijkt historisch geen sprake, evenmin als van machtige dochters; hij is de vader van Belshazzar, een regent, bekend van mene, mene, tekel, upharsin, “The writing’s on the wall”, de aankondiging van de val van Babylon.

De benadering van Verdi en zijn librettist lijkt meer bedoeld als aanleiding voor een grand opéra dan als een blijk van historische belangstelling, laat staan van begaanheid met het Joodse volk. Verdi gebruikte het verhaal als een metafoor voor de verhoopte eenwording van Italië en de bevrijding uit feodale systemen. Dus of dit de beste keuze was om op te voeren tijdens de Auschwitz-herdenking is de vraag. Bovendien zijn de Babyloniërs en het Joodse volk uit het libretto in deze enscenering aangekleed als de adel en de koninklijke familie enerzijds en het volk anderzijds in het Italië in de tijd van Verdi.

De Nederlandse première van deze van oorsprong Zwitserse productie vond plaats op de dag van 75 jaar herdenking van de bevrijding uit het concentratiekamp Auschwitz. Is dat een subtiel idee of een zeer onsubtiel idee?

Nabucco - De Nationale Opera ©Martin Walz 1920-120

©2020 Martin Walz martinwalz@arcor.de +49172-3233007 http://www.martinwalz.de

Het is niet de eerste keer dat een regisseur op het idee komt om een opera of toneelstuk te verplaatsen naar de tijd waarin het werk tot stand kwam, en het is ook niet de eerste keer dat iemand dat bedenkt omdat hij/zij vindt dat de componist of toneelauteur het over zijn/haar eigen tijd wilde hebben. Maar daardoor is deze uitvoering wel nog verder ‘ont-Joodst’, en dus eigenlijk om nog een reden misschien niet de juiste keuze voor 27 januari. Al gaat de tekst natuurlijk wel voortdurend over het Joodse volk en het lot van de Joden, vooral met boventiteling erbij valt daar niet aan te ontkomen.

Anderzijds verdient het misschien bijval dat er een poging is gemaakt. Gezien de vrijheden die Verdi en librettist namen, én de vrijheden die de regisseur neemt, kun je de opera vervolgens net zo goed interpreteren als een metafoor voor welke bevrijding dan ook, ook voor de bevrijding uit Auschwitz.

Als het inderdaad de bedoeling is geweest van de Nationale Opera om dat verband te leggen via een opera waarin het Jodendom ter sprake komt, dan is er geen populairder werk dan Nabucco. Moses und Aaron had gekund, en zou wel meer van toepassing zijn geweest, maar is moeilijker toegankelijk en moeilijker op te voeren. En La Juive is nog niet bekend genoeg, en ook toch vooral een grand opéra spektakel in plaats van een historisch stuk.

Verdi was 28 jaar toen hij Nabucco schreef, dit was zijn eerste echte succes. Het ligt misschien zowel aan onervarenheid als aan visie dat Nabucco radicaal afwijkt van wat in opera gebruikelijk was. Het koor heeft een ongekend groot aandeel en er zijn ongekend veeleisende zangpartijen, met name Abigaille, die al vrij snel na het begin hoog de hoogte in moet, maar ook veel lage passages heeft.

Onderhand kan iedereen in de wereld het Slavenkoor zingen. Maar het is aan het koor van de Nationale Opera om dat dan extra goed te doen, zoals nu gebeurde. Het moment aan het eind dat de noten van het koor zoemend wegsterven was ijzingwekkend. En ook voor het overige was het koor in topvorm.

Nabucco - De Nationale Opera ©Martin Walz 1920-144

Anna Pirozzi en George Patean ©2020 Martin Walz martinwalz@arcor.de +49172-3233007 http://www.martinwalz.de

Anna Pirozzi was ruim opgewassen tegen de eisen van de Abigaille-partij, al mocht ze misschien met het oog op mogelijke intonatieongelukken vanwege première-zenuwen bij die eerste hoge noten in een beetje achteraan staan, waardoor niet helemaal goed was te horen of ook die allerhoogste noot al vroeg aan haar partij allemaal wel goed ging.

Nabucco - De Nationale Opera ©Martin Walz 1920-202a

©2020 Martin Walz martinwalz@arcor.de +49172-3233007 http://www.martinwalz.de

Ook de overige rollen waren goed bezet. Met name was mooi dat de ‘supporting role’ van Fenena goed was bezet, met Alisa Kolosova, zowel vocaal, want ook die rol vereist de nodige virtuositeit, als theatraal: naast Nabucco, die een wat onnavolgbare mentaliteitsverandering ondergaat, heeft Fenena het meest uitgewerkte karakter, als ze zich tegelijkertijd uit liefde voor Ismaele (een mooi atmosferisch zingende lyrische tenor, Freddie De Tommaso) wil aansluiten bij het Joodse volk en toch de plichten tegenover haar steeds verwarder wordende vader niet wil verzaken.

Nabucco - De Nationale Opera ©Martin Walz 1920-009

©2020 Martin Walz martinwalz@arcor.de +49172-3233007 http://www.martinwalz.de

George eatean, Nabucco, presteerde wat zangtechnisch nodig was, en ondanks het onwaarschijnlijke plot en de wat onbehulpzame enscenering wist hij een invoelbaar karakter te creëren. Bas Dmitry Belosselskiy als Zaccaria gaat lekker laag, maar in de (zeker moeilijke) hogere noten had hij moeite en zijn stem vibreerde wat.

https://www.operaballet.nl/sites/default/files/styles/1400x/public/documents/Nabucco%202.jpg?itok=HtNBNe_K

©2020 Martin Walz martinwalz@arcor.de +49172-3233007 http://www.martinwalz.de

In deze enscenering is Zaccaria qua kleding niet te onderscheiden van het overige volk, hij is meer een leider van de opstand dan een priester. Daarmee wordt hij ook een volksmenner, niet minder fanatiek dan de Babylonische hardliners.

Hoe het libretto er overigens maar een beetje van alles bij haalt mag blijken uit de naam Ismael, weliswaar een naam uit het Oude Testament, maar door de Islam geclaimd, aangezien de Islam Ismael als stamvader van de Arabieren ziet, en hij in het Jodendom een slechte naam heeft; niemand zou zijn kind zo noemen. En dan loopt er ook nog een bediende Abdallo, Abdallah, echt een Arabische naam.

De regie was vaak wat houterig. Ja, het verhaal is wat houterig. Maar als je de dochter van de Babylonische koning hebt gegijzeld, zoals Zaccaria doet, dan ga je toch niet zo met haar smijten, zoals nu in de eerste acte gebeurt.

En ook al heb je zoveel mensen, van het gewone volk, op het toneel staan waarmee je iets kunt doen, moeten die dan zo overdreven reageren op wat de solisten doen, waardoor de mensen van het volk eigenlijk wat onnozel overkomen?

En er is een scène met Abigaille waarin terwijl zij zingt over de politieke plannen het koor dat de mannelijke bourgeoisie verbeeldt – allemaal met hoge hoeden op zoals we die van een bekende foto van Verdi kennen – synchrone danspasjes maakt. Is dit bedoeld als humor? Duitse humor dan. En het idee van de burgerij uit de tijd van het ontstaan van het werk laten zien was al mooier gedaan in de Tannhäuser vorig jaar in de regie van Christof Loy.

Trailer van de productie:

Giuseppe Verdi
Nabucco
George Petean, Freddie de Tommaso, Anna Pirozzi, Alisa Kolossova, Dmitry Belosselkiy
Koor van de Nationale Opera (instudering Ching-Lien Wu), Residentie orkest olv Maurizio Benini
Regie: Andreas Homoki

Bezocht op 27 januari 2020

Nabucco bij ZaterdagMatinee: een feest van gouden kelen

 

14 comments

  1. Wat een prima weergave van de zieke werkelijkheid die zich afspeelt in de Nationale Opera. Een door de zoveelste hufterige regisseur uit het verband gerukt verhaal bleef overeind door heel goede zangers, koor en orkest en bewees maar weer eens, dat de muziek van Verdi uiteindelijk toch de grote winnaar is. Gaan naar die opera vanwege de sopraan en de bariton en om het slavenkoor in z’n context te horen zingen door het mooiste operakoor ter wereld.

    Geliked door 1 persoon

    1. Zo had ik de recensie niet helemaal bedoeld. Ik had gemengde gevoelens over deze productie en de context waarin de premiere plaats vond. Maar Ik kan er ook mee leven, zeker gezien het feit dat de plot in deze vroege Verdi opera nog wat schetsmatig is. En dat de strijd tussen twee volken en twee religies vooral excuus is voor een poging tot grand opera. Muzikaal heeft Verdi zijn draai al gevonden en de zangers en orkest doen daar recht aan.

      Geliked door 1 persoon

  2. Ik vond het een gafe produktie, heb genoten van 1e toneel beeld, echt wonderschoon, De solisten, waanzinnig mooi. Ik vond natuurlijk het operakoor van de Nederlandse opera, na de Abigaille de sterren van de avond

    Geliked door 2 people

  3. Peter van der Lint schrijft in Trouw dat er gesneden is in de muziek. Met name de opkomstmars van Nabucco zou weg zijn. Dat zou wel triest zijn. Klopt dat? Opvallend is dat geen van de andere besprekingen hier gewag van maakt. Ga zelf pas eind volgende week.

    Geliked door 2 people

    1. Vele recensies gelezen, muzikaal hier en daar ook wat wisselend, toch ook wel lof. Alleen de regie is een tegenvaller. Op 16 feb. ga ik naar de opera, “ja een kok kan niet naar alle monden koken”.
      Vooral naar Alisa Kolosova (Fenena) kijk ik naar uit (fan). 🎼🌷🌷🌷🌷🎼

      Geliked door 1 persoon

  4. Gisterenavond (30-01-2020) een prachtige voorstelling van Nabucco bijgewoond in een bijna uitverkocht huis. Tegen de achtergrond van een botsing tussen het monotheïsme en polytheïsme speelde zich een shakespeariaans koningsdrama af met flashbacks over wat er mogelijk aan het drama was voorafgegaan. Het toneel werd gedomineerd door een muur van faux malachiet (groen) waarop een duidelijke V te ontwaren was. Zou dit een verwijzing kunnen zijn naar de naam Verdi die letterlijk groen betekent? Groen staat ook voor herrijzenis dat weer een vertaling kan zijn van Risorgimento. Het leven van Verdi besloeg het hele Risorgimento en zijn naam werd tijdens zijn leven als leuze gebruikt en op muren gekalkt. Viva Verdi waarbij Verdi stond voor Victor Emanuele Re D’Italia. De crinolines die werden gedragen verwezen duidelijk naar die periode.We zullen er niet achter komen of de regisseur en decor en kostuumontwerper dit zo bedoeld hadden. Anders dan de meeste recensenten vond ik de regie uiterst inventief en doeltreffend maar vooral zeer muzikaal. Deze meeslepende voorstelling werd met veel swung gedirigeerd door Maurizio Benini. Waar aan het begin van de voorstelling dirigent en koor het nog niet helemaal eens waren over het tempo herstelde zich dit al gauw. In deze hectische opera waren de verstilde momenten een verademing.Vooral het recitatief en preghiera “Vieni o Levita” begeleid door acht solo cello’s was prachtig en een oase van rust. Het Residentie orkest speelde trouwens voortreffelijk. Vooral het koper, de harpen en de eerder genoemde cello spelers waren uitmuntend.De zangers waren over de hele linie van grote klasse. Anna Pirozzi zette haar enorme stemgeluid volledig in.Aan alle eisen die de partituur aan haar stelde werd voldaan. Gelukkig kon ze ook zacht en ingetogen zingen. Ze deed me echter Tatiana Serjan die vorig jaar de rol in de Zaterdagmatinee zong niet vergeten. George Petean zong de rol van Nabucco prachtig doorleefd met veel mezza voce. Jammer dat Freddie De Tommaso zo weinig te zingen had want hij heeft een prachtige stem. Dmitry Belosselskiy hadden we al eerder in de rol van Zaccaria gehoord in de HD uitzending van de MET van deze opera met Placido Domingo als een enigszins amechtige Nabucco. Alisa Kolosova kreeg terecht een grote ovatie voor haar vertolking van Fenena. Gisterenavond waren er veel open doekjes en een langdurige oorkaanovatie na afloop. Bladerend in mijn plakboeken en oude programmaboekjes kwam ik een vermelding tegen van eigen studio-opnamen van VARA radio uit 1960 van Nabucco met de beroemde Anita Cerquetti als Abigaille.De voorstellingen van Nabucco uit 1962 van De Nederlandse Opera met Marijke van der Lugt en een bijna geheel Nederlandse cast op Jess Walters als Nabucco en Gian Paolo Corradi als Ismaele na, kan ik me nog goed herinneren. Evenals de productie van de Nederlandse Operastichting uit 1972 met Pauline Tinsley als Abigaille. Henk Smit is dan al opgeklomen van Hogepriester van Baäl tot Zaccaria.

    Geliked door 2 people

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s